ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨੇ ਚ ਸੁਰਾਪੇ ਚ ਚੌਰੇ ਭਗ੍ਨਵਤੇ ਤਥਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹਤਿਆਰੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਵਚਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ—
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੋਪੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਚਾਤ੍ਰ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੈਃ
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਰਮਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਦੁਰ੍ਲਭਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੈਰਪਿ
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ।
ਦੁਃਸ਼ੀਲਾਖ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਸੋऽਪਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦਃ ਖ੍ਯਾਤਿ ਮਾਗਤਃ
ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਾੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਗਤਂ ਲਿਂਗਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਸਦਾ ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਮਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ।
ਤਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾऽऽਸ਼੍ਰਮਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਯ ਸਂਨਿਹਿਤਾ ਵਾਪੀ ਕृਤਾ ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ।
ਧੁਨ੍ਧੁਮਾਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਥੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਧੁੰਧੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।
ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਖ੍ਯਾਤਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੇਤਿ ਧਂਧੁਮਾਰਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ
ਉਹ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤੇਨ ਧੁਨ੍ਧੁਰ੍ਮਹਾਦੈਤ੍ਯੋ ਨਿਹਤੋ ਮਰੁਜਾਂਗਲੇ
ਉਸ ਨੇ ਮਰੁ-ਜਾਂਗਲ 'ਚ ਧੁੰਧੁ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾ-ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਚਮਤ੍ਕਾਰਪੁਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਪਾਵਨਂ ਮਹਤ੍
ਉਹ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ 'ਚ ਗਿਆ।
ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸੁਮਹਲ੍ਲਿਂਗਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦੇ ਰਤ੍ਨਮਂਡਿਤੇ
ਉਥੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮੰਦਰ 'ਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ੬.੩੮.
ਫਿਰ ਉਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਆਪ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਉਵਾਚ ਵਰਦੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਸ੍ਵ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ।'
ਸਂਨਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਲਿਂਗੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵृषਭਧ੍ਵਜ
'ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ, ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਹਾਜਰੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।'
ਅਹਂ ਸਦਾ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਗੌਰ੍ਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
'ਮੈਂ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'
ਤਤ੍ਰ ਵਾਪ੍ਯਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯੋ ਮਾਂ ਸਂਪੂਜਯਿष੍ਯਤਿ
ਉਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ—
ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਤ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍
ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੇਗਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਣ੍ਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਧੁਨ੍ਧੁਮਾਰੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮਾष੍ਟਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋ ਅਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਵਾਲਾ ਅਠਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਯਯਾਤਿਨਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਲਿਂਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦੇਵਯਾਨ੍ਯਾ ਤਥਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼ਰ੍ਮਿष੍ਠਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ।
ਸ ਯਦਾ ਸਰ੍ਵਭੋਗਾਨਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਦ ਉਹ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ—
ਜਰਾਮਾਦਾਯ ਤਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧਾਪਾ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਸੀ।
ਭਗਵਨ੍ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
“ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।”
ਸ਼੍ਰੀਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯ ਉਵਾਚ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤੀਰ੍ਥੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰਲਂਕृਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।”
ਯਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀ ਗਂਗਾ ਜਂਤੂਨਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦੀ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—
ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸਂਤਿ ਧਰਾਤਲੇ
ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—
ਸ਼ਿਲਾ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਧਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਾਵਨ ਹਸਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ—