ਯੋਰ੍ਥੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਣੁਃ ਸ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਧਰਮ ਧਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਪੁਂਸਸ੍ਤृष੍ਣੈਕਾ ਤਰੁਣਾਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੱਖ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ, ਤਰਸ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸੂਚ੍ਯਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਂਚਾਰਯਤਿ ਸੂਚਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਈ ਧਾਗਾ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲਾਲਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ृਂਗਂ ਹਿ ਕਾਯੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ। ਤਦ੍ਵਤ੍ਤृष੍ਣਾਪਿ ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਗ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲਾਲਚ ਵੀ ਧਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਅਨਂਤਪਾਰਾ ਦੁष੍ਪੂਰਾ ਤृष੍ਣਾ ਦੁਃਖਸ਼ਤਾਵਹਾ
ਲਾਲਚ ਅੰਤਹੀਣ, ਅਪਾਰ, ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਗੌਤਮ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵੋਪੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੌਲ੍ਯੇਨ ਸਂਕਟੇ ਭ੍ਰਮਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਪਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਤੁष੍ਟਂ ਯਸ੍ਯ ਮਾਨਸਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਰਾਜੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਧਨ ਹੈ।
ਸਂਤੋषਾਮृਤਤृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਂਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਦਭੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਂਤੋषਃ ਪਰਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਤੋषਃ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍ ੬.੩੨.
ਅਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਤਥਾਨ੍ਯੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਂਸਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਜਾਤੁ ਕਾਮੀ ਕਾਮਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੈਰਪਿ ਤੁष੍ਯਤਿ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਾਮਾਨਭਿਲषਨ੍ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਨਰਃ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਾਗਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ,
ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਨ੍ਦਾਤ੍ਮਾ ਨਰਕਂ ਚਾ ਕੁਤੋਭਯਃ
ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਡਰੇਗਾ?
ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਸਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਤ੍
ਜੋ ਦਾਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਅਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤृष੍ਣਾ ਚੈਵਮਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਹੇ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲਾਲਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅੰਤ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾ ਦੁਰ੍ਮਤਿਭਿਰ੍ਯਾ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਜੀਰ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡਣੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਜੁਣਦਾ ਜਾਂ ਵੱਢਦਾ ਰਹੇ, ਪਰ ਇਹ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ।
ਯਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ।. ਤਦੇਵ ਵਿਦੁषਾ ਕਾਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨੋ ਹਿਤਮਿਚ੍ਛਤਾ॥੬.੩੨.
ਜੋ ਗਿਆਨੀ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਮਤ੍ਕਾਰਪੁਰੇਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਵਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ,
ਤੇਨੈਵ ਸਹਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਯਾਵਿष੍ਟਾ ਬਿਸਾਨ੍ਯਾਦਾਯ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਫਿਰ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਡੇ ਚੁੱਕ ਲਏ।
ਅਥੋਤ੍ਤੀਰ੍ਯਜਲਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸਮੇਤ੍ਯ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਦ ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਮृਣਾਲਾਨਿ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਦਸ੍ਮਾਦ੍ਧृਤਾਨਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਡੇ ਉਖਾੜ ਲਏ।
ਤੇ ਸ਼ਂਕਮਾਨਾ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮृषਯਃ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਾਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਮਭ੍ਯੇ ਤੁ ਬਿਸਸ੍ਤੈਨ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਕੇ ਕੰਡੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਧਰ੍ਮਂ ਕਰੋਤੁ ਦਂਭੇਨ ਰਾਜਾਨਂ ਚੋਪਸੇਵਤਾਮ੍
ਉਹ ਪਖੰਡ ਨਾਲ ਧਰਮ ਕਰੇ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰੇ।
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ ਅਨृਤੌ ਮੈਥੁਨਂ ਯਾਤੁ ਦਿਵਾ ਵਾਪ੍ਯਥ ਪਰ੍ਵਣਿ ੬.੩੨.
ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ, ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਮਿਲਾਪ ਕਰੇ।
ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਉਵਾਚ ਯੋਧਿਗਮ੍ਯ ਗੁਰੋਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿष੍ਕ੍ਰਯਂ ਨ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਪਾਠ ਸਿੱਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇ।
ਨृਸ਼ਂਸੋऽਸ੍ਤੁ ਸ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਪ੍ਯਹਂਕृਤਃ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਵੇਦਵਿਕ੍ਰਯਕਰ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਬਿਸਸ੍ਤੈਨ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਡੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ।