ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਣਿ ਸਂਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਗृਹੁਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ
ਉਦੁੰਬਰਾ ਫਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਲੈ ਲਏ।
ਅਥ ਤਾਨਿ ਸਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਗੁਰੂਣਿ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਫਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ।
ਅਤ੍ਰਿਰੁਵਾਚ ਨਾਸ੍ਮਾਕਂ ਮੁਨਯੋऽਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਸ੍ਮਾਕਂ ਗृਹਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ।'
ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨਿ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹੇਮਗਰ੍ਭਾਣਿ ਦੂਰਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੁਣਹਿਰੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਫਲ ਦੂਰੋਂ ਛੱਡ ਦਿਓ।
ਸਾਰ੍ਵਭੌਮੋ ਮਹੀਪਾਲ ਏਕੋऽਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਿਰੀਹਕਃ
ਇਕ ਰਾਜਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਕਮ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਗਰੀਬ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਮਪਿ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਸਂਚਯੋऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਗਰ੍ਹਿਤਃ
ਧਰਮ ਜਾਂ ਲਾਭ ਲਈ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਨ ਜੋੜਨਾ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਯਜਤਃ ਸਂਚਯਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਯਾਂਤਿ ਹਾਨਿਮੁਪਦ੍ਰਵਾਃ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਹਾਨੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਧਨਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤੁਲਾਯਾਂ ਧਾਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇਕੋ ਤਰਾਜੂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੇਖੇ।
ਅਰ੍ਥੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਹਿ ਸਃ ॥ ੬.੩੨.
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਸਂਪਦ੍ਵਿਮੋਹਾਯ ਵਿਮੋਹੋ ਨਰਕਾਯ ਚ
ਧਨ ਦੀ ਵਾਧੂ ਮਿਲਕਤ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਰ੍ਥੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਣੁਃ ਸ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਧਰਮ ਧਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਪੁਂਸਸ੍ਤृष੍ਣੈਕਾ ਤਰੁਣਾਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੱਖ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ, ਤਰਸ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸੂਚ੍ਯਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਂਚਾਰਯਤਿ ਸੂਚਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਈ ਧਾਗਾ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲਾਲਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ृਂਗਂ ਹਿ ਕਾਯੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ। ਤਦ੍ਵਤ੍ਤृष੍ਣਾਪਿ ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਗ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲਾਲਚ ਵੀ ਧਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਅਨਂਤਪਾਰਾ ਦੁष੍ਪੂਰਾ ਤृष੍ਣਾ ਦੁਃਖਸ਼ਤਾਵਹਾ
ਲਾਲਚ ਅੰਤਹੀਣ, ਅਪਾਰ, ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਗੌਤਮ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵੋਪੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੌਲ੍ਯੇਨ ਸਂਕਟੇ ਭ੍ਰਮਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਪਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਤੁष੍ਟਂ ਯਸ੍ਯ ਮਾਨਸਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਰਾਜੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਧਨ ਹੈ।
ਸਂਤੋषਾਮृਤਤृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਂਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਦਭੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਂਤੋषਃ ਪਰਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਤੋषਃ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍ ੬.੩੨.
ਅਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਤਥਾਨ੍ਯੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਂਸਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਜਾਤੁ ਕਾਮੀ ਕਾਮਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੈਰਪਿ ਤੁष੍ਯਤਿ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਾਮਾਨਭਿਲषਨ੍ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਨਰਃ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਾਗਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ,
ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਨ੍ਦਾਤ੍ਮਾ ਨਰਕਂ ਚਾ ਕੁਤੋਭਯਃ
ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਡਰੇਗਾ?
ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਸਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਤ੍
ਜੋ ਦਾਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਅਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤृष੍ਣਾ ਚੈਵਮਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਹੇ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲਾਲਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅੰਤ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾ ਦੁਰ੍ਮਤਿਭਿਰ੍ਯਾ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਜੀਰ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡਣੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਜੁਣਦਾ ਜਾਂ ਵੱਢਦਾ ਰਹੇ, ਪਰ ਇਹ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ।
ਯਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ।. ਤਦੇਵ ਵਿਦੁषਾ ਕਾਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨੋ ਹਿਤਮਿਚ੍ਛਤਾ॥੬.੩੨.
ਜੋ ਗਿਆਨੀ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਮਤ੍ਕਾਰਪੁਰੇਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਵਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ,
ਤੇਨੈਵ ਸਹਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।