ਬੁਰੁਡੇਨ ਚ ਕੈਵਰ੍ਤਃ ਕੈਵਰ੍ਤੇਨ ਚ ਮੇਦਕਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਵਕਰ੍ਮਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਾਃ
ਬੁਰੂੜਾ ਤੋਂ ਕੈਵਰਤ, ਕੈਵਰਤ ਤੋਂ ਮੇਦਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿੰਦਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਾਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ੂਦਰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਇਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤੌ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਭਵਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸਂਭਵੇ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸ਼ੂਦਰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਤੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ
ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼ਾष੍ਟਕਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤਦ੍ਯੁਗਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਕਪਿਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਃ
ਉਹ ਯੁਗ ਅਠ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਗਰੁੜਾ-ਧਵਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਪਿਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌ ਪਾਦੌ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਪਾਪਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋऽਨ੍ਯੈਃ ਸਮਤਿਕ੍ਰਾਂਤੈਰ੍ਵਾਰ੍ਧਕ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼ਤੈਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਪਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਤ੍ਸ੍ਵ ਰੂਪਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਅਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਤਿਰੂਪੇਣ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਨ ਚ ਰੂਪਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਤਿਪੁष੍ਪਫਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਾਪਿਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ ੬.੨੭.
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍षਂਤਿ ਜਲਦਾਃ ਕਾਮਂ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੋषਧਯੋऽਖਿਲਾਃ ਤਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਭਾਵੇਨ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਨੈਵ ਚਾਨृਤਮ੍
ਬੱਦਲ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਉਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ—ਨਾ ਸੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਮਖਾਨਾਂ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਤੇ ਯਜਨ—
ਏਤਤ੍ਤਵ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯੁਗਂ ਦ੍ਵਾਪਰਸਂਜ੍ਞਕਮ੍
ਇਹ ਦਵਾਪਰ ਨਾਮਕ ਯੁਗ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਦਤੋ ਮਮ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਕਥਿਤਂ ਵਿਭੋ
ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇਸ ਯੁਗ ਦੀ ਉਮਰ ਬਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੈਕਪਾਦਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਃ ਪਾਪਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨ ਸ੍ਨੁषਾ ਭ੍ਰਾਤਰੋ ਨ ਚ
ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਵਹੁਟੀਆਂ ਜਾਂ ਭਰਾ।
ਯਤ੍ਰ षੋਡਸ਼ਮੇ ਵਰ੍षੇ ਨਰਾਃ ਪਲਿਤ ਯੌਵਨਾਃ
ਉਥੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਯੁਃ ਪਰਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਤਸਂਖ੍ਯਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਧਯਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਯੋਃ ੬.੨੭.
ਬਤੀ ਮੁੱਖ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ, ਤੇ ਚੌਵੀ ਉੱਟਾਂ ਤੇ ਗਧਿਆਂ ਲਈ।
ਚਤੁष੍ਪਦਾਨਾਮਨ੍ਯੇषਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਂਚਭਿਰ੍ਯੁਤਾ
ਹੋਰ ਚੌਪਾਓਂ ਲਈ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਪਾਪਪਰਾ ਲੋਕਾ ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਸੇਵਿਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਗृਧ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਰ ਚ੍ਛਾਯਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਗ੍ਰਿਧ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮੋ ਹ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਵਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਧਮਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਅਧਮ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸੀਦਂਤਿ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾ ਨਰਾਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਯਣਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖੀ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਪੀਡਾ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਾ
ਉਥੇ ਰੋਗ, ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪਾਯੁषਸ੍ਤਥਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਯਂਤੇ ਵਰ੍ਣਸਂਕਰਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਵਰ੍षਤਿ ਘਨਃ ਕਾਲੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇऽਪਿ ਯਥੋਚਿਤੇ
ਮੋਸਮ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਬੱਦਲ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨ ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਪ੍ਰਦਾ ਗਾਵੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ੍ਯੁਃ ਸੁਪੋषਿਤਾਃ
ਗਾਂਵਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਲੋਕਾ ਭਵਂਤਿ ਨਿਃਸ਼੍ਰੀਕਾਸ੍ਤਥਾ ਯੇ ਚ ਮਲਿਮ੍ਲੁਚਾਃ ੬.੨੭.
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ।