ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦਥ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਫਿਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ:
ਭਗਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੁਗਸਂਭਵਮ੍
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਮਾਪ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਾਪ ਤੇ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ? ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੈਵ ਤੁ ੬.੨੭.
ਉਥੇ ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਸਤੱਰ ਲੱਖ ਪੂਰੇ ਹਨ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਯਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚਤਾਲਪ੍ਰਮਾਣਾਸ਼੍ਚ ਦੀਪ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਃ
ਉਹ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਡਰ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪੰਜ ਤਾਲ ਉੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ षੋਡਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਬਾਲਤ੍ਵਂ ਜਾਯਤੇ ਨृਣਾਮ੍
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਉਮਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪਰਂ ਚ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਯਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸਂਜਾਯਤੇ ਨृਣਾਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮृਗਾਃ ॥ ਦੈਵੀਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਜਲ੍ਪਂਤਿ ਨ ਵਿਰੋਧਂ ਵ੍ਰਜਂਤਿ ਚ ।ਾ
ਉਥੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਹਿਰਣ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੈਵੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਧੇਨਵਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤਿ ਵਾਂਛਿਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਤ੍ਪਯਃ
ਉਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨ ਤਤ੍ਰ ਵਿਧਵਾ ਨਾਰੀ ਜਾਯਤੇ ਨ ਚ ਦੁਰ੍ਭਗਾ ੬.੨੭.
ਉਥੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਧਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਸੀਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਜਨ੍ਮ ਤਥਾ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਨृਣਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਮृਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ
ਉਥੇ ਮਰੇ ਹੋਇਆ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਵੇਦਾਂਤਗਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ਼ੀਲਿਨਃ
ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਜਣੇ ਨਿਤ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭੂਪਾਲਮੇਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਜਨਾਰ੍ਹਾਣਿ ਚਕ੍ਰੁਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਵੈਸ਼ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਮੁਕ੍ਤ੍ਵੈਕਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਿਰੇ
ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਥੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਨ ਤਤ੍ਰ ਚਾਂਤ੍ਯਜੋ ਜਜ੍ਞੇ ਨ ਚ ਸਂਕਰਸਂਭਵਃ
ਉਥੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੰਤਜ ਜਣਮਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਜਣਮ ਹੋਇਆ।
ਯਜਨਂ ਯਾਜਨਂ ਦਾਨਂ ਵ੍ਰਤਂ ਨਿਯਮ ਏਵ ਚ
ਉਥੇ ਯਜਨਾ, ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਦਾਨ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਏਵਂਵਿਧਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਮਯਾ ਤੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ੬.੨੭.
ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਯੁਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਪਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਪਾਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਾਦੇਨੈਕੇਨ ਪਾਤਕਮ੍
ਉਥੇ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਫਲਾਨਿ ਵਾਂਛਂਤਿ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰੋਦ੍ਭਵਾਨਿ ਤੇ
ਫਿਰ ਲੋਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਕਾਮਵਸ਼ਾਨ੍ਮੋਹਂ ਸਰ੍ਵੇ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਰੌਰਵਾਦੀਨਿ ਨਰਕਾਣਿ ਯਮਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਫਿਰ, ਯਮ ਆਪ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਤਸ੍ਤਾਨਿ ਸੇਵਯਂਤਿ ਨਰਾਧਮਾਃ
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਕੰਮੇ ਲੋਕ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਪੁਰੁषਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ਼੍ਚਾਧਮਮਧ੍ਯਮਾਃ
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਵਧੀਆ, ਮੱਧਮ ਤੇ ਘੱਟ।
ਉਨ੍ਨਤਾਸ੍ਤਾਲਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤੇਜੋਵੀਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਰਗੇ ਲੰਮੇ, ਤੇਜ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਪ੍ਤਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸਕृਚ੍ਚਾਪਿ ਸਪ੍ਤਵਾਰਂ ਲੁਨਂਤਿ ਤੇ
ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਬੀਜਿਆ ਖੇਤ, ਇੱਕ ਹੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਜੋਤਦੇ ਹਨ।
ਯਥਰ੍ਤੁ ਪਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯੁਃ ਸੁਮਨੋਹਰਾਃ ੬.੨੭.
ਉਥੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ, ਦਰਖ਼ਤ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।