ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਤਦਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਲਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਜਲਂ ਹਿ ਤਤ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਚ੍ਛਪਸਂਕੀਰ੍ਣਂ ਗ੍ਰਾਹਯੂਥੈਃ ਸਮਾਕੁਲਮ੍
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਕੱਛੂਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਚਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਾ ਲੋਕੇ ਗਂਗਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਜਾਤਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਓਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਥੋਦਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਓਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਓਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਮਾਘਮਾਸੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਤਤ੍ਰ ਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਓਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਥਵਾ ਵਤ੍ਸਰਂ ਯਾਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਰ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਜਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਓਥੇ ਇਕ ਪਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਟਿਕਦਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਥੀਨਿ ਜਲੇ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਂਤੇ ਮਨੁਜਸ੍ਯ ਚ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਓਥੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,
ਅਪਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪਤਂਗਾ ਯੇ ਪਸ਼ਵਃ ਕृਮਯੋ ਮृਗਾਃ
ਉੱਥੇ ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ, ਜਾਨਵਰ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ,
ਤੇऽਪਿ ਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਦੇਹਾਂਤੇ ਚਾਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ 6.24.
ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਦੁਲੱਭਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯੋਪੇਤਾਃ ਪਰ੍ਵਕਾਲ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?
ਤਤ੍ਰ ਗਾਥਾ ਪੁਰਾ ਗੀਤਾ ਨਾਰਦੇਨ ਮਹਰ੍षਿਣਾ
ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਗਾਥਾ ਗਾਈ ਸੀ:
ਕਿਂ ਵ੍ਰਤੈਰ੍ਨਿਯਮੈਰ੍ਵਾਪਿ ਤਪੋਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਖੈਃ
ਫਿਰ ਫਿਰਤਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
ਏਕਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ੍ਨਾਨਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ,
ਏਕੋ ਦਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ,
ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨਿਸਾਧਕੋ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਾਕਾਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਰਹੇ,
ਅਨ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀਤੋਯੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂਪਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ,
ਏਕਾਂਤਰੋਪਵਾਸੀ ਯ ਏਕਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਿਤਾਵਧਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭਰ ਇਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਰਹੇ,
ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੋਪੋषਿਤਸ੍ਤ੍ਵੇਕੋ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਨਰਃ
ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲਵੇ,
ਵਿਰਰਾਮ ਮੁਨੀਨਾਂ ਸ ਬਹੂਨਾਂ ਪੁਰਤੋऽਸਕृਤ੍ ॥ 6.24.
ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਚਰੇਤ
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦਸ੍ਯ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਅਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਘੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸੂਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵਦ ਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੂਤ ਜੀ, ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਚਾਪਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਾਯਨਦ੍ਵਯੇ
ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦੋਵੇਂ ਅਯਨ ਆਉਣ 'ਤੇ,
षਣ੍ਮਾਸਾਭ੍ਯਂਤਰੇ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਦ੍ਯਕਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵੇਨ੍ਮਮ
ਜੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ,
ਏਵਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯ ਹਰਿਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪੂਜਯੇਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਤਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ।
ਤਦ੍ਵੋऽਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਂਗਾਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਸਂਭਵਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਚਮਤ੍ਕਾਰਪੁਰੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪੁਰਾਸੀਤ੍ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ
ਚਮਤਕਾਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਜੋ ਕੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸ ਯਦਾ ਯੌਵਨੋਪੇਤਸ੍ਤਦਾ ਵੇਸ਼੍ਯਾਨੁਰਾਗਕृਤ੍
ਜਦ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਿਆ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਸ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਿਸ਼ੀਥੇऽਥ ਤृषਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫ ਕੇ ਉਹ ਉੱਠ ਪਿਆ।