ਅਥ ਤਾਨ੍ਮਾਨੁषੀਭੂਤਾਨ੍ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਲੁਬ੍ਧਕਾ ਮृਗਾਨ੍ ਕੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਨਿਰ੍ਯਾਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਦਤ ਮਾ ਚਿਰਮ੍
ਫਿਰ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲੇ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।'
ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯਾऽਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਨਾਨਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਾਃ
ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵੀ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਲੁਬ੍ਧਕਾਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਪੁਃ
ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ ਐਸਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਮਾਨੁष੍ਯਮਾਪਨ੍ਨਾ ਮृਗਾਸ੍ਤੋਯਾਵਗਾਹਨਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ।
ਆਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਪਾਂਸੁਭਿਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਵਾਯੁਨਾ ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼ਾਸਨਾਤ੍
ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।
ਵਲ੍ਮੀਕਰਂਧ੍ਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਂਤਂ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੂਹੇ ਦੇ ਬਿਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪੁਰਾ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ ੬.੨੩.
ਉਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤਾਃ ਸਾਰਂਗਲੁਬ੍ਧਕਾਃ
ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਹਰਣ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਣ੍ਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਮृਗਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਨਾਗਰ ਖੰਡ ਵਿਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਅਪਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯਸ੍ਤਤ੍ਪੂਜ੍ਯ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ ਮृਤੋऽਪ੍ਯਯਨੇ ਯਾਮ੍ਯੇ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਜੇ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿਚ ਮਰ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚੈਵੋਤ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੋऽਪਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਂਜਾਯਤੇ ਸੁਖੀ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਪਾ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾऽ ਯਨਦ੍ਵਯੇ
ਉਥੇ ਦੋਵੇਂ ਅਯਨਾਂ ਵਿਚ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦृष੍ਟੇऽਥਵਾ ਸ੍ਪृष੍ਟੇ ਯਤ੍ਫਲਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਨਰੈਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਤਦਾ ਕ੍ਰਮੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਘੇਰ ਲਏ ਗਏ।
ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਜੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਕ੍ਰਮਃ
ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਤृਤੀਯਸ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਯੋਗਂ ਯਦਾ ਚਕ੍ਰੇ ਸ ਚਕ੍ਰਧृਕ੍
ਜਦੋਂ ਚੱਕਰ ਧਾਰੀ ਨੇ ਤੀਜੇ ਕਦਮ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ—
ਪਾਦਾਗ੍ਰੇਣਾਥ ਸਂਭਿਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡੇ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਜਲਮ੍ 6.24.
ਫਿਰ, ਪੈਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਛੇਦਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਤਦਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਲਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਜਲਂ ਹਿ ਤਤ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਚ੍ਛਪਸਂਕੀਰ੍ਣਂ ਗ੍ਰਾਹਯੂਥੈਃ ਸਮਾਕੁਲਮ੍
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਕੱਛੂਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਚਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਾ ਲੋਕੇ ਗਂਗਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਜਾਤਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਓਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਥੋਦਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਓਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਓਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਮਾਘਮਾਸੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਤਤ੍ਰ ਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਓਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਥਵਾ ਵਤ੍ਸਰਂ ਯਾਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਰ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਜਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਓਥੇ ਇਕ ਪਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਟਿਕਦਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਥੀਨਿ ਜਲੇ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਂਤੇ ਮਨੁਜਸ੍ਯ ਚ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਓਥੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,
ਅਪਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪਤਂਗਾ ਯੇ ਪਸ਼ਵਃ ਕृਮਯੋ ਮृਗਾਃ
ਉੱਥੇ ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ, ਜਾਨਵਰ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ,
ਤੇऽਪਿ ਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਦੇਹਾਂਤੇ ਚਾਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ 6.24.
ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਦੁਲੱਭਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।