ਰਾਜੋਵਾਚ । ਤਤ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਲਈ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਤਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ॥ ੬.੧੮.
ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਵਾਂਗਾ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧृਦ੍ਗਤਸ਼ਂਕਾ ਮੇ ਹृਤਾ ਯੁष੍ਮਾਭਿਰਦ੍ਯ ਵੈ
ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ,
ਇਤਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਜਲਾਸ਼ਯਃ । ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮੋਪੇਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਹ੍ਲਾਦਕਰਃ ਪਰਃ
ਇਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਙ੍ਮੁਖੋ ਗਚ੍ਛ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਜਲਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਇਸ ਲਈ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਹਨ।
ਸੌਮ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਸ ਤੁ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਸੀ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਗਚ੍ਛਤਾ ਤੇਨ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਕੁਲੇਨ ਚ । ਅਦੂਰਾਦੇਵ ਸਂਦृष੍ਟਂ ਨੀਲਂ ਦ੍ਰੁਮਕਦਂਬਕਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਤਰੱਸ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਵੇਖਿਆ।
ਅਥਾऽਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਨੋਹਾਰਿ ਸੌਮ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਨਿषੇਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਥਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਪੁष੍ਪਿਤੈਃ ਫਲਿਤੈਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸਮਂਤਾਤ੍ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਗਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤਪਸ੍ਵਿਗਣਸੇਵਿਤਮ੍
ਉਥੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖੀ ਜਿੱਥੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਅਥ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ੬.੧੮.
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਤਂ ਰਾਜਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਮਹੀਪਾਲਂ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਾਃ
ਉਹ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਮਨੁਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਨੇऽਸ੍ਮਿਞ੍ਜਨਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਤੂੰ ਇਥੇ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?
ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯੇਵ ਲਿਂਗਾਨਿ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਤਵ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿੱਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਥੋਵਾਚ ਨृਪਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ਪਿਪਾਸਾ ਮਾਂ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੈਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤੋਯਂ ਸਮੀਪੇ ਯਨ੍ਮਹੀਪਤੇਃ
ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਵਿਖਾਇਆ।
ਤਤਃ ਫਲਾਨਿ ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਤਰੂਣਾਂ ਪਤਿਤਾਨ੍ਯਧਃ
ਫਿਰ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪੱਕੇ ਫਲ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ।
ਤਤਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਤ੍ਵਾ ਜੈਮਿਨਿਸਂਨਿਧੌ
ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੈਮਿਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਉਵਾਚ ਚ ਨਿਜਾਂ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਕृਤਾਂਜਲਿਪੁਟਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਵਿਦੂਰਥੋ ਮਹੀਪੋऽਹਂ ਮਾਹਿष੍ਮਤ੍ਯਾਂ ਕृਤਾਸ੍ਪਦਃ ੬.੧੮.
ਮੈਂ ਵਿਦੂਰਥਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿਖੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਤਤੋ ਮੇ ਭ੍ਰਮਮਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਵਸੈਨਿਕਾਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ।
ਆਸੀਦ੍ਧਯੋ ਮਮਾऽਧਸ੍ਤਾਜ੍ਜਾਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ਸੋऽਪਿ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ।ਾ
ਮੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਤਾਪਸਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰ੍ਵਿਦ੍ਮਹੇ ਨ ਵਯਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।'
ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੈਰ੍ਨੈਵ ਨਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਦਿਸ਼ੈਰ੍ਨ ਪੁਰੈਰ੍ਨृਪ
ਸਾਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਨ।
ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਨਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਸੁੱਕ ਗਏ ਹਨ।
ਮਾਨੁषੈਃ ਸਹ ਸਂਸਰ੍ਗਂ ਸਂਭਾषਂ ਚ ਨਰਾਧਿਪ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਸਾਥ ਜਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਨਰਪਤੀ।
ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਤਰੋਰ੍ਮੂਲੇ ਦਿਵਸਂ ਵਾ ਦਿਨਦ੍ਵਯਮ੍
ਅਸੀਂ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕ-ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਕਾਰਣਾਤ੍ਤਵ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਨਿਸ਼ਾਮੇਤਾਂ ਵਨਸ੍ਪਤੌ
ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖ ਲੈ।
ਏਕਾਕਿਨਂ ਪਦਾਤਿਂ ਚ ਵਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰਮਵਿਹ੍ਵਲਮ੍ ੬.੧੮. । ਏਕਾਕੀ ਪਾਰ੍ਥਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਯਂ ਨੇष੍ਯਤਿ ਚ ਕਥਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍
ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ, ਪੈਦਲ, ਨਿਰਅਸਤਰ ਤੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਤ ਕਿਵੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰੇਗਾ?