ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।
ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕृਤ੍ਯੇषੁ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਹਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਪਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਯਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
??? ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਦਾਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ।
ਇਤਿ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇਨਾਗਰਖਂਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੂਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਮਹਾਤਮ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਸ਼ਰੀਰੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਯਮਾਤ੍ ॥ ੬.੮.
ਹੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਖ੍ਯਾਤਿਮਾਯਾਤਂ ਸਮਸ੍ਤੇ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਕਲਿਦੋषੇਣ ਤਥਾਨ੍ਯੈਰੁਪਪਾਤਕੈਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਯਜਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ—
ਕृਮਿਪਕ੍ਸ਼ਿਪਤਂਗਾ ਯੇ ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮृਗਾਃ
ਉੱਥੇ ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ, ਕੀਟ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਹਿਰਣ—all ਜਿੰਦ ਜਾਨ—
ਸ੍ਨਾਨਂ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਓਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਘਰ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵਾ ਤृषਾਰ੍ਤਾ ਵਾ ਯੇऽਵਗਾਹਂਤਿ ਤਜ੍ਜਲਮ੍
ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਤਪਸ਼ ਜਾਂ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ,
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਪਿ ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਵੀ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਮੰਨ ਲਈ।
ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਮੁਨਯਃ ਸ਼ਾਂਤਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਦੂਰਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਦੂਰਲੇ ਤੀਰਥ ਛੱਡ ਕੇ,
ਤਥੈਵ ਮਨੁਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੂਰਾਦਾਗਤ੍ਯ ਸਤ੍ਵਰਾਃ ੬.੮.
ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਦੂਰੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਏ।
ਏਵਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ,
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਿਕਾ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਂ ਗਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਸਾਰੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ।
ਨ ਯਚ੍ਛਤਿ ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਨ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨਿषੇਵਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਐਸਾ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ,
ਤਤਃ ਪ੍ਰਗਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਵਿਮਾਨਵਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਪੂਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾ ਨਰੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ,
ਤਤੋ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਭਾਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਜਮਾਨੀ ਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਏ,
ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਃ ਪ੍ਰਪੂਰਿਤਃ
ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਭਰ ਗਏ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਕਰ੍ਮ ਯੇਨੋਚ੍ਛੇਦਂ ਪ੍ਰਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਤਤਃ ਸਂਵਰ੍ਤਕੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੇਸ਼ਾਤ੍ਸਮਂਤਤਃ
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਗੀ।
ਏਵਂ ਨਾਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਥਲੋਚ੍ਚਯੇ ੬.੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ,
ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਵਲ੍ਮੀਕਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤ
ਫਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਓਥੇ ਇਕ ਚਿਟੀ ਦਾ ਟਿਲ੍ਹਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅਥ ਪਾਤਾਲਤੋ ਨਾਗਾਸ੍ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਕੌਤੁਕਾਤ੍
ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਸੱਪ, ਉਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ, ਤਜੱਸੁਸ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਆਏ।
ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਨਵਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚੈਵ ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ
ਉਥੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਨਾਗਬਿਲਃ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰਾਤਲੇ
ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਿਲ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ,
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਧਰਮਰਾਜ ਜੀ,
ਤਤਃ ਪਿਤਾਮਹਾਦੇਸ਼ਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਤੇਨ ਸਃ
ਫਿਰ, ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹੀ ਰਾਹੀਂ,