ਮਨੁष੍ਯੋਰਗਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵੀਰੁਧੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਸਂਯੁਤਾਃ
ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਸ ਮਨ੍ਯੁਮਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਰੋਸ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਦਿੱਤੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਸੂਰ੍ਯੋ ਯੁਗਪਦ੍ਦਿਵਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨਿ ਚ ਭਾਨ੍ਯੇਵ ਸਹ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੋਗੁਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।
ਏਵਂ ਵਿਯਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸਹ ਸਰ੍ਵੇਰ੍ਦਿਵਾਲਯੈਃ ੭ ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਚ੍ਚੈਃ ਕृਤਾਂਜਲਿਪੁਟਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ, ਚਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲੇ।
ਸृष੍ਟਿਃ ਕृਤਾ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਰਯ ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ੧੦ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ ਸਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਧਾਤਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਕੁਰੁ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਵਚਨਾਨ੍ਮਮ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੋਕ ਲਵੋ।
ਯਦਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੇ ਲੋਕੇ ਤਤ੍ਸृष੍ਟਿਂ ਨ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਜੇ ਤੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਪਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।
ਅਨੇਨੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ ॥ ੧੪ ਵਿਰਾਮਂ ਕੁਰੁ ਸृष੍ਟੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨੈਤਦਨ੍ਯਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੋਕ ਦੇ; ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।
ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕृਤ੍ਯੇषੁ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਹਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਪਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਯਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
??? ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਦਾਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ।
ਇਤਿ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇਨਾਗਰਖਂਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੂਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਮਹਾਤਮ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਸ਼ਰੀਰੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਯਮਾਤ੍ ॥ ੬.੮.
ਹੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਖ੍ਯਾਤਿਮਾਯਾਤਂ ਸਮਸ੍ਤੇ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਕਲਿਦੋषੇਣ ਤਥਾਨ੍ਯੈਰੁਪਪਾਤਕੈਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਯਜਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ—
ਕृਮਿਪਕ੍ਸ਼ਿਪਤਂਗਾ ਯੇ ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮृਗਾਃ
ਉੱਥੇ ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ, ਕੀਟ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਹਿਰਣ—all ਜਿੰਦ ਜਾਨ—
ਸ੍ਨਾਨਂ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਓਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਘਰ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵਾ ਤृषਾਰ੍ਤਾ ਵਾ ਯੇऽਵਗਾਹਂਤਿ ਤਜ੍ਜਲਮ੍
ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਤਪਸ਼ ਜਾਂ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ,
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਪਿ ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਵੀ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਮੰਨ ਲਈ।
ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਮੁਨਯਃ ਸ਼ਾਂਤਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਦੂਰਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਦੂਰਲੇ ਤੀਰਥ ਛੱਡ ਕੇ,
ਤਥੈਵ ਮਨੁਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੂਰਾਦਾਗਤ੍ਯ ਸਤ੍ਵਰਾਃ ੬.੮.
ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਦੂਰੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਏ।
ਏਵਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ,
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਿਕਾ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਂ ਗਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਸਾਰੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ।
ਨ ਯਚ੍ਛਤਿ ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਨ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨਿषੇਵਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਐਸਾ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ,
ਤਤਃ ਪ੍ਰਗਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਵਿਮਾਨਵਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਪੂਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾ ਨਰੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ,
ਤਤੋ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਭਾਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਜਮਾਨੀ ਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਏ,