ਯਥਾ ਤਿਲਸ੍ਥਿਤਂ ਤੈਲਂ ਯਥਾ ਦਧਿਗਤਂ ਘृਤਮ੍। ਤਥੈਵਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਗੁਪ੍ਤੇਨ ਵੈ ਜਗਤ੍॥੬.੬.
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿਚ ਤੇਲ ਤੇ ਦਹੀਂ ਵਿਚ ਘੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਆਪਿਆ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ। ਤ੍ਵਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵषਟ੍ਕਾਰਸ੍ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤ੍ਵਂ ਦਿਵਾਕਰਃ॥੬.੬.
ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਯਜਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵਸ਼ਟ-ਬੋਲ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਹੈਂ।
ਅਥਵਾ ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਕਿਂ ਸ੍ਤਵੇਨ ਤਵ ਪ੍ਰਭੋ। ਸਮਾਸਾਦੇਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਭੂਤਿਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਨੋਦਿਤਾਮ੍॥੬.੬.
ਪਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ।
ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਂਗਮਂ ਵਿਭੋ। ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਵਤਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਕਾष੍ਠਂ ਹਵ੍ਯਭੁਜਾ ਯਥਾ॥੬.੬.
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਡੋਲ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਅੱਗ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ। ਪਰਿਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯ ਸਨ੍ਮੁਨੇ। ਯਤ੍ਤੇ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦਾਸ੍ਯਾਮ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍॥੬.੬.
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੋੜੀ ਰੱਜ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ! ਮੰਗਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ। ਯਦਿ ਤੁष੍ਟੋਸਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਯਦਿ ਦੇਯੋ ਵਰੋ ਮਮ। ਤਨ੍ਮੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸृष੍ਟਿਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ॥੬.੬.
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਰੱਜ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲੇ।
ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਂ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵृषਭਧ੍ਵਜਃ। ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗਣੈਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਗਤਃ॥੬.੬.
ਭਗਵਾਨ, ਵੱਛਾ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, 'ਐਸਾ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਯਣਃ। ਚਕ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਯਾ ਹਂਸਗਾਮਿਨਃ॥੬.੬.
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹਿਆ, ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸृष੍ਟਂ ਸਂਧ੍ਯਾਦ੍ਵਯਂ ਤਚ੍ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਦ੍ਯਾਪਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸੰਧੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤੋ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਬਣਾਏ।
ਮਨੁष੍ਯੋਰਗਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵੀਰੁਧੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਸਂਯੁਤਾਃ
ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਸ ਮਨ੍ਯੁਮਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਰੋਸ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਦਿੱਤੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਸੂਰ੍ਯੋ ਯੁਗਪਦ੍ਦਿਵਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨਿ ਚ ਭਾਨ੍ਯੇਵ ਸਹ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੋਗੁਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।
ਏਵਂ ਵਿਯਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸਹ ਸਰ੍ਵੇਰ੍ਦਿਵਾਲਯੈਃ ੭ ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਚ੍ਚੈਃ ਕृਤਾਂਜਲਿਪੁਟਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ, ਚਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲੇ।
ਸृष੍ਟਿਃ ਕृਤਾ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਰਯ ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ੧੦ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ ਸਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਧਾਤਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਕੁਰੁ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਵਚਨਾਨ੍ਮਮ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੋਕ ਲਵੋ।
ਯਦਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੇ ਲੋਕੇ ਤਤ੍ਸृष੍ਟਿਂ ਨ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਜੇ ਤੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਪਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।
ਅਨੇਨੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ ॥ ੧੪ ਵਿਰਾਮਂ ਕੁਰੁ ਸृष੍ਟੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨੈਤਦਨ੍ਯਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੋਕ ਦੇ; ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।
ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕृਤ੍ਯੇषੁ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਹਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਪਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਯਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
??? ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਦਾਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ।
ਇਤਿ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇਨਾਗਰਖਂਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੂਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਮਹਾਤਮ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਸ਼ਰੀਰੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਯਮਾਤ੍ ॥ ੬.੮.
ਹੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਖ੍ਯਾਤਿਮਾਯਾਤਂ ਸਮਸ੍ਤੇ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਕਲਿਦੋषੇਣ ਤਥਾਨ੍ਯੈਰੁਪਪਾਤਕੈਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਯਜਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ—
ਕृਮਿਪਕ੍ਸ਼ਿਪਤਂਗਾ ਯੇ ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮृਗਾਃ
ਉੱਥੇ ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ, ਕੀਟ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਹਿਰਣ—all ਜਿੰਦ ਜਾਨ—
ਸ੍ਨਾਨਂ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਓਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ,