ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ। ਅਨृਤਂ ਨੋਕ੍ਤਪੂਰ੍ਵਂ ਮੇ ਸ੍ਵੈਰੇष੍ਵਪਿ ਹਿ ਜਿਹ੍ਵਯਾ। ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਖਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਯष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਸਿ॥੬.੨.
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਚਾਹੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਐਸਾ ਕੋਈ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਰੁਵਾਚ। ਯਦਿ ਮਾਂ ਵਿਪ੍ਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨ ਤ੍ਵਂ ਯਾਜਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦੇਨ ਯਜ੍ਞੇਨ ਵਪੁषਾਨੇਨ ਵੈ ਵਿਭੋ॥੬.੨.
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—
ਤਤ੍ਕਿਂ ਤੇ ਤਪਸਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ। ਅਪਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਪਰਿਸ੍ਫੁਟਮ੍। ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਮੁਨਿਵृਨ੍ਦਾਨਾਂ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ॥੬.੨.
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਹੇ ਵਿਅਕਤੀ! ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਦੁਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਯਦਿ ਮੇ ਨ ਕਰੋषਿ ਤ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਵਦਤੋऽਸਕृਤ੍। ਤੇਨ ਯਜ੍ਞੇਨ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਹਂ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾਨ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਗੁਰੁਮ੍॥੬.੨.
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ। ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤਃ। ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਹਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਃ ਕੁਰੁष੍ਵੈਵਂ ਮਹੀਪਤੇ॥੬.੨.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਲੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।'
ਸੂਤ ਉਵਾਚ। ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਭੂਯਃ ਸ ਵਸਿष੍ਠਂ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਮ੍। ਯਯੌ ਤਤ੍ਰ ਸੁਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਤਸਂਖ੍ਯਕਾਃ॥੬.੩.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਾਨਪਿ ਪ੍ਰਾਹ ਨਤ੍ਵਾ ਸ ਤਮੇਵਾਰ੍ਥਂ ਨਰਾਧਿਪਃ। ਵਸਿष੍ਠਵਚਨਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤੈਰਪਿ ਸ਼ਂਸਿਤਮ੍॥੬.੩.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ਸ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਹ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਜਨਕੋऽਧੁਨਾ। ਅਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਾ ਦਿਵਂ ਨੇਤੁਂ ਸਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਃ॥੬.੩.
ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦਿ ਨ ਮਾਂ ਯੂਯਂ ਯਾਜਯਿष੍ਯਥ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍। ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਨ੍ਯਂ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍॥੬.੩.
ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਲਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਵਾਂਗਾ।
ਯੋ ਮਾਂ ਯਜ੍ਞਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਨਯਿष੍ਯਤਿ ਸੁਰਾਲਯਮ੍। ਅਨੇਨੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਹਿਤਂ ਗੁਰੁਪੁਤ੍ਰਕਾਃ॥੬.੩.
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਪਰਂ ਕੋਪਂ ਸਮਾਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤਮੂਚੁਃ ਪਰੁषਾਕ੍ਸ਼ਰੈਃ॥੬.੩.
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਹਿਤਕृਤ੍ਪਾਪਵਾਨਸਿ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵਾਧੁਨਾ ਪਾਪ ਚਂਡਾਲੋ ਲੋਕਨਿਂਦਿਤਃ॥੬.੩.
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਪਾਪੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਤਦ੍ਵਚਨਾਂਤੇ ਸ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ। ਬਭੂਵਾਂਤ੍ਯਜਰੂਪਾਢ੍ਯੋ ਵਿਕृਤਾਕਾਰਦੇਹਭृਤ੍॥੬.੩.
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਵਿਅਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਵਿਅਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ।
ਯਵਮਧ੍ਯਃ ਕृਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਪਿਂਗਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭੁਗ੍ਨਨਾਸਿਕਃ। ਕृष੍ਣਾਂਗਃ ਸ਼ਂਕੁਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਗਂਧੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ॥੬.੩.
ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਪਤਲੀ, ਗਰਦਨ ਸੁੱਕੀ, ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ, ਨੱਕ ਟੇਢੀ, ਅੰਗ ਕਾਲੇ, ਰੰਗ ਲੋਹਾ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਦਬੂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਵਿਕृਤਂ ਸ ਨਰਾਧਿਪਃ। ਚਣ੍ਡਾਲਧਰ੍ਮਿਣਂ ਸਦ੍ਯੋ ਲਜ੍ਜਯਾऽਧੋਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ॥੬.੩.
ਆਪਣੀ ਇਹ ਵਿਅਕ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਾਹਿਯਾਹੀਤਿ ਵਿਪ੍ਰੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ। ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਾਰਮੇਯੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਨਿਰਰ੍ਗਲੈਃ। ਕਾਕਕੋਕਿਲਸਂਕਾਸ਼ੋ ਜੀਰ੍ਣਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਗੁਂਠਿਤਃ॥੬.੩.
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ 'ਜਾ, ਜਾ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਾਂ ਜਾਂ ਕੋਕਿਲ ਵਾਂਗ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ।
ਤਤਃ ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾ ਵृਤਃ। ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਸ਼ਾਂਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ॥੬.੩.
ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਮਿਲੇਗਾ?'
ਕਿਂ ਮਯੈਤਤ੍ਸੁਮੂਰ੍ਖੇਣ ਵਾਂਛਿਤਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਪਦਮ੍। ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਵਿਭ੍ਰष੍ਟਃ ਕੁਲਧਰ੍ਮੋऽਪਿ ਮੇ ਸ੍ਵਕਃ॥੬.੩.
'ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਨਮੋਲ ਹਾਲਤ ਮੈਂ, ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਉਂ ਚਾਹੀ? ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਵੀ ਖੋ ਗਈ ਹੈ।'
ਕਿਂ ਜਲਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਕਿਂ ਵਾ ਦੀਪ੍ਤਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍। ਭਕ੍ਸ਼ਯਾਮਿ ਵਿषਂ ਕਿਂ ਵਾ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਰਦ੍ਯ ਮੇ॥੬.੩.
'ਕੀ ਮੈਂ ਅੱਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵਾਂ? ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਲਵਾਂ? ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ?'
ਅਨੇਨ ਵਪੁषਾ ਦਾਰਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਾਨ੍ਕਥਮ੍। ਤਾਦृਸ਼ੇਨ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਯਾਭਿਃ ਸਂਕ੍ਰੀਡਿਤਂ ਮਯਾ॥੬.੩.
'ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂ—ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਦ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਇੰਝ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ?'
ਕਥਂ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਥਾ ਪੌਤ੍ਰਾਨ੍ਸੁਹृਤ੍ਸਂਬਂਧਿਬਾਂਧਵਾਨ੍। ਵੀਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਾਨ੍ਭੂਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਂ ਸੇਵਕਂ ਜਨਮ੍॥੬.੩.
'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਿਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂ?'
ਤੇऽਦ੍ਯ ਮਾਮੀਦृਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰ੍षਂ ਯਾਸ੍ਯਂਤਿ ਨਿਰ੍ਭਯਾਃ॥੬.੩.
'ਅੱਜ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।'
ਯੇ ਮਯਾ ਤਰ੍ਪਿਤਾ ਦਾਨੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ। ਤੇऽਦ੍ਯ ਮਾਮੀਦृਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਂਭਵਿष੍ਯਂਤਿ ਦੁਃਖਿਤਾਃ॥੬.੩.
'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ—ਅੱਜ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।'
ਤਥਾ ਯੇ ਸੁਹृਦੋऽਭੀष੍ਟਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਮ ਹਿਤੇ ਰਤਾਃ। ਕਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਂ ਸ੍ਥਿਤਮੀਦृਸ਼ਮ੍॥੬.੩.
'ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ—ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਗੇ।'
ਭਦ੍ਰਜਾਤ੍ਯਾ ਗਜਾ ਯੇ ਮੇ ਮਦਾਨ੍ਧਾਃ षष੍ਟਿਹਾਯਨਾਃ। ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਮਿਥੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਕਸ੍ਤਾਨਦ੍ਯ ਨਿਯੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ॥੬.੩.
'ਮੇਰੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਜਾਤ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਸਠ ਸਾਲ ਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਭੇਜੇਗਾ?'
ਅਸ਼੍ਵਾਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਕਲ੍ਮਾषਾਃ ਸੁਦਾਂਤਾਃ ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਦृਢੈਃ। ਕਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਪਦਨ੍ਯਾਸੈਰ੍ਨਿਯਾਮ੍ਯਤਿ ਮਯਾ ਵਿਨਾ॥੬.੩.
'ਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਧੀਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਘੋੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਿੰਨ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਏਗਾ?'
ਤਥਾ ਮੇ ਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗਾਸ੍ਤੇ ਕੁਲੀਨਾ ਯੁਦ੍ਧਦੁਰ੍ਮਦਾਃ। ਮਾਂ ਵਿਨਾ ਕਸ੍ਯ ਯਾਸ੍ਯਂਤਿ ਸਮੀਪੇऽਦ੍ਯ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ॥੬.੩.
'ਮੇਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਜਥੇ, ਜੋ ਉੱਚ ਜਾਤ ਦੇ ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਣੀ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਅੱਜ ਉਹ ਕੌਣ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣਗੇ, ਇੰਨੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ?'
ਸਂਖ੍ਯਾਹੀਨਸ੍ਤਥਾ ਕੋਸ਼ਸ੍ਤਾਦृਙ੍ਮੇ ਬਹੁਰਤ੍ਨਭਾਕ੍। ਕਸ੍ਯ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸਂਭੋਗਂ ਮਯਾ ਹੀਨਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ॥੬.੩.
'ਮੇਰਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਕਿਸ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ?'
ਤਥਾ ਮੇ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਹੀਨਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਗੋਜਾਵਿਕਂ ਮਹਤ੍। ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਕਥਂ ਹੀਨਂ ਮਯਾਭੀष੍ਟੈਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍॥੬.੩.
'ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਅਨਾਜ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣਗੇ?'
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਰਾਜਾ ਸ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਦੁਃਖਿਤਃ। ਜਗਾਮ ਨਗਰਾਭ੍ਯਾਸ਼ਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੇਵ ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਃ॥੬.੩.
ਇੰਝ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ, ਰਾਜਾ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।