ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੇਭ੍ਯੋ ਦੀਨੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਚੀਰ੍ਣਾਨਿ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਸ਼ਰਣਾਗਤਾਃ॥੬.੨.
ਉਹ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪੁਤ੍ਰਵਲ੍ਲਾਲਿਤਾ ਲੋਕਾਃ ਸ਼ਤ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਨਿषੂਦਿਤਾਃ। ਭ੍ਰਾਂਤਾਨਿ ਭੂਤਲੇ ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ। ਤਪਸ੍ਵਿਭ੍ਯੋ ਯਥਾਕਾਮਂ ਯਚ੍ਛਤਾ ਵਾਂਛਿਤਂ ਧਨਮ੍॥੬.੨.
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਧਾਮਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਨ-ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ।
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ। ਤੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਨਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍॥੬.੨.
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਰੁਵਾਚ। ਭਗਵਨ੍ਯष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇਨ ਯਜ੍ਞੇਨ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍। ਗਮ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਯੇਨ ਸਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਤ੍ਵਰਮ੍॥੬.੨.
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰੁ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਮੇ ਸਂਭਾਰਾਨਾਹਰ ਦ੍ਰੁਤਮ੍। ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਥਾਰ੍ਹਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਥਾ॥੬.੨.
ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਉਸ ਯਜਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕੱਠੇ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਯਜਨ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕੇ।
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ। ਨ ਸ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਰਤੁਰ੍ਯੇਨ ਗਮ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਨृਪ। ਅਨੇਨੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍॥੬.੨.
ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਯਜਨ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਯੋ ਯਜ੍ਞਾ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ। ਅਨ੍ਯਦੇਹਾਂਤਰੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਤੈਃ ਕृਤੈਰ੍ਨृਪ॥੬.੨.
ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਜਿਹੜੇ ਯਜਨ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਯਦਿ ਵਾ ਪृਥਿਵੀਪਾਲ ਤ੍ਵਯਾ ਯਜ੍ਞਪ੍ਰਭਾਵਤਃ। ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋ ਵਾਥ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵਾਨ੍ਯਤਰੋऽਪਿ ਵਾ॥੬.੨.
ਜੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ, ਵੈਸ਼ ਹੋ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋ...
ਸ੍ਵਯਂ ਦृष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਵਾਪਿ ਸਂਜਾਤੋऽਤ੍ਰ ਧਰਾਤਲੇ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਤਃ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯ॥੬.੨.
ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਰੁਵਾਚ। ਨਾਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਵਾਹਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰੁ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਮੇ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਮ੍॥੬.੨.
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ। ਅਨृਤਂ ਨੋਕ੍ਤਪੂਰ੍ਵਂ ਮੇ ਸ੍ਵੈਰੇष੍ਵਪਿ ਹਿ ਜਿਹ੍ਵਯਾ। ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਖਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਯष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਸਿ॥੬.੨.
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਚਾਹੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਐਸਾ ਕੋਈ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਂਕੁਰੁਵਾਚ। ਯਦਿ ਮਾਂ ਵਿਪ੍ਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨ ਤ੍ਵਂ ਯਾਜਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦੇਨ ਯਜ੍ਞੇਨ ਵਪੁषਾਨੇਨ ਵੈ ਵਿਭੋ॥੬.੨.
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—
ਤਤ੍ਕਿਂ ਤੇ ਤਪਸਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ। ਅਪਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਪਰਿਸ੍ਫੁਟਮ੍। ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਮੁਨਿਵृਨ੍ਦਾਨਾਂ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ॥੬.੨.
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਹੇ ਵਿਅਕਤੀ! ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਦੁਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਯਦਿ ਮੇ ਨ ਕਰੋषਿ ਤ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਵਦਤੋऽਸਕृਤ੍। ਤੇਨ ਯਜ੍ਞੇਨ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਹਂ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾਨ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਗੁਰੁਮ੍॥੬.੨.
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ। ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤਃ। ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਹਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਃ ਕੁਰੁष੍ਵੈਵਂ ਮਹੀਪਤੇ॥੬.੨.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਲੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।'
ਸੂਤ ਉਵਾਚ। ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਭੂਯਃ ਸ ਵਸਿष੍ਠਂ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਮ੍। ਯਯੌ ਤਤ੍ਰ ਸੁਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਤਸਂਖ੍ਯਕਾਃ॥੬.੩.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਾਨਪਿ ਪ੍ਰਾਹ ਨਤ੍ਵਾ ਸ ਤਮੇਵਾਰ੍ਥਂ ਨਰਾਧਿਪਃ। ਵਸਿष੍ਠਵਚਨਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤੈਰਪਿ ਸ਼ਂਸਿਤਮ੍॥੬.੩.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ਸ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਹ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਜਨਕੋऽਧੁਨਾ। ਅਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਾ ਦਿਵਂ ਨੇਤੁਂ ਸਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਃ॥੬.੩.
ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦਿ ਨ ਮਾਂ ਯੂਯਂ ਯਾਜਯਿष੍ਯਥ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍। ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਨ੍ਯਂ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍॥੬.੩.
ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਲਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਵਾਂਗਾ।
ਯੋ ਮਾਂ ਯਜ੍ਞਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਨਯਿष੍ਯਤਿ ਸੁਰਾਲਯਮ੍। ਅਨੇਨੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਹਿਤਂ ਗੁਰੁਪੁਤ੍ਰਕਾਃ॥੬.੩.
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਪਰਂ ਕੋਪਂ ਸਮਾਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤਮੂਚੁਃ ਪਰੁषਾਕ੍ਸ਼ਰੈਃ॥੬.੩.
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਹਿਤਕृਤ੍ਪਾਪਵਾਨਸਿ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵਾਧੁਨਾ ਪਾਪ ਚਂਡਾਲੋ ਲੋਕਨਿਂਦਿਤਃ॥੬.੩.
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਪਾਪੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਤਦ੍ਵਚਨਾਂਤੇ ਸ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ। ਬਭੂਵਾਂਤ੍ਯਜਰੂਪਾਢ੍ਯੋ ਵਿਕृਤਾਕਾਰਦੇਹਭृਤ੍॥੬.੩.
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਵਿਅਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਵਿਅਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ।
ਯਵਮਧ੍ਯਃ ਕृਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਪਿਂਗਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭੁਗ੍ਨਨਾਸਿਕਃ। ਕृष੍ਣਾਂਗਃ ਸ਼ਂਕੁਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਗਂਧੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ॥੬.੩.
ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਪਤਲੀ, ਗਰਦਨ ਸੁੱਕੀ, ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ, ਨੱਕ ਟੇਢੀ, ਅੰਗ ਕਾਲੇ, ਰੰਗ ਲੋਹਾ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਦਬੂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਵਿਕृਤਂ ਸ ਨਰਾਧਿਪਃ। ਚਣ੍ਡਾਲਧਰ੍ਮਿਣਂ ਸਦ੍ਯੋ ਲਜ੍ਜਯਾऽਧੋਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ॥੬.੩.
ਆਪਣੀ ਇਹ ਵਿਅਕ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਾਹਿਯਾਹੀਤਿ ਵਿਪ੍ਰੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ। ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਾਰਮੇਯੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਨਿਰਰ੍ਗਲੈਃ। ਕਾਕਕੋਕਿਲਸਂਕਾਸ਼ੋ ਜੀਰ੍ਣਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਗੁਂਠਿਤਃ॥੬.੩.
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ 'ਜਾ, ਜਾ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਾਂ ਜਾਂ ਕੋਕਿਲ ਵਾਂਗ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ।
ਤਤਃ ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾ ਵृਤਃ। ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਸ਼ਾਂਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ॥੬.੩.
ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਮਿਲੇਗਾ?'
ਕਿਂ ਮਯੈਤਤ੍ਸੁਮੂਰ੍ਖੇਣ ਵਾਂਛਿਤਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਪਦਮ੍। ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਵਿਭ੍ਰष੍ਟਃ ਕੁਲਧਰ੍ਮੋऽਪਿ ਮੇ ਸ੍ਵਕਃ॥੬.੩.
'ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਨਮੋਲ ਹਾਲਤ ਮੈਂ, ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਉਂ ਚਾਹੀ? ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਵੀ ਖੋ ਗਈ ਹੈ।'
ਕਿਂ ਜਲਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਕਿਂ ਵਾ ਦੀਪ੍ਤਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍। ਭਕ੍ਸ਼ਯਾਮਿ ਵਿषਂ ਕਿਂ ਵਾ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਰਦ੍ਯ ਮੇ॥੬.੩.
'ਕੀ ਮੈਂ ਅੱਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵਾਂ? ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਲਵਾਂ? ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ?'
ਅਨੇਨ ਵਪੁषਾ ਦਾਰਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਾਨ੍ਕਥਮ੍। ਤਾਦृਸ਼ੇਨ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਯਾਭਿਃ ਸਂਕ੍ਰੀਡਿਤਂ ਮਯਾ॥੬.੩.
'ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂ—ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਦ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਇੰਝ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ?'