ਆਗਤ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਕ੍ਰਾਂਤ ਉਚ੍ਚੈਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪਾਯਸਂ ਸ਼ੁਚਿ ਚੋष੍ਣਂ ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤ੍ਤਿਨੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ: 'ਭੁੱਖੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ, ਸਾਫ ਤੇ ਗਰਮ ਖੀਰ ਦੇਵੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ!'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ—
ਤਦਾਦਾਯੋਤ੍ਥਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ਤਂ ਵਿਲੋਕਯਨ੍
ਉਹ ਚੀਜ਼ ਲੈ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਉਠਿਆ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਹਸ੍ਵ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਇਕ ਪਲ ਸਬਰ ਕਰ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਜਗਾਮੈਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਤਦਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਨਿष੍ਠਸ੍ਤਦਾ ਸਾਨੁਰਿਵਾऽਚਲਃ 2.8.5.
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਅਟਲ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਪਰੋ ਮੁਨਿਃ ਕੌਤ੍ਸੋ ਯਤਵ੍ਰਤਃ
ਕਉਤਸ, ਜੋ ਵਚਨ ਤੇ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪੁਨਰਾਗਤ੍ਯ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਗਤਕਲ੍ਮषਃ
ਫਿਰ, ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗਤੇ ਮੁਨਿਵਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਨਿਧਿਃ
ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸੀ—
ਸ ਵਿਸृष੍ਟੋ ਗੁਰੁਂ ਪ੍ਰਾਹ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤਵ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਗृਹਂ ਵ੍ਰਜ ਯਤਵ੍ਰਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਦੱਖਣਾ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇ। ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਦੱਖਣਾ ਹੈ; ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਹੇ ਵਚਨ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ।'
ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਗੁਰੁਂ ਪ੍ਰਾਹ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਵਾਨ੍ਯਦਾ
ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਬੜੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾਹਰ
ਚੌਦਾਂ ਭਾਗ ਸੋਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਗੁਰੁਣਾ ਕੌਤ੍ਸੋ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍
ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਉਤਸ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਫਿਰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੇ ਮੁਨਿਵਰ ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਹਿ ਯਤ੍ਪੁਨਃ
ਮੁਨਿ ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਸਂਭੇਦਃ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਧ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਮਹਾਭਾਗ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਰਜਾ ਨਰਾਃ ਤਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯਤਵ੍ਰਤਃ ।। 2.8.5.
ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਾਦਿਕਂ ਚ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵੇਦਪਾਰਗੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਤਿਲੋਦਕੀਸਰਯ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਸਂਗਮੇ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤੇ
ਤਿਲੋਦਕੀ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ,
ਉਪਵਾਸਂ ਚ ਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸਂਤਰ੍ਪਯੇਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਏਕਾਹਾਰਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਤਿष੍ਠੇਨ੍ਮਾਸਂ ਤਤ੍ਰ ਯਤਵ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ, ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਯਤ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਨਭਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਾਮਾਵਸ੍ਯਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰੀ ਭਵੇਤ੍
ਨਭਸਿਆ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ, ਯਾਤਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਂਧੁਜਾਨਾਂ ਤੁਰਂਗਾਣਾਂ ਜਲਪਾਨਾਯ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਸਿੰਧ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ, ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਹ ਥਾਂ ਹੈ।
ਤਿਲੋਦਕੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਪੁਣ੍ਯਤੋਯਾ ਸਦਾ ਨਦੀ ਸ੍ਨਾਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪੈਃ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤੈਰਪਿ
ਤਿਲੋਦਕੀ ਨਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜੋ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਿਲੋਦਕੀਸ੍ਨਾਨਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਮੁਨੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਵ੍ਰਤਂ ਹੋਮਂ ਸਰ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੁਨਿ, ਤਿਲੋਦਕੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ, ਯਤ, ਹੋਮ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਵਿਵਿਧਵਿਧਾਨੈਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਥਿਤਗੁਣਵਿਕਾਸਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪੁਣ੍ਯੋਵਿਧਾਯ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੀਤਾਕੁਣ੍ਡਮਿਤਿਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੁੰਡ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਵਿਪ੍ਰ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰਾਮੇਣ ਵਰਦਾਨਾਚ੍ਚ ਮਹਾਫਲਨਿਧੀਕृਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ, ਵਿਪ੍ਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਮ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਵਤ੍ਕੁਣ੍ਡਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸੁਭਗੇ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਸੁਭਾਗੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਸ ਕੁੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਜਪੋ ਹੋਮਸ੍ਤਪੋऽਥਵਾ
ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਤਪ ਕਰਨਾ—
ਮਾਰ੍ਗਕृष੍ਣਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਖਾਸ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।