ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਕ੍ਸ਼ਮਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰਪੁष੍ਕਰਿਣੀਤੀਰ੍ਥਂ ਤਦਾਦੌ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਕृਤਮ੍
ਉਥੇ ਚਕ੍ਰਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੌਕਸਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਵੈ ਜਪਂਤਿ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਸੁਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਯੈਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵੀਰ ਯੈਰ੍ਦृष੍ਟਾ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਵੇਖਿਆ—
ਤ੍ਰਿਲੋਕੇ ਯੇ ਜਪਂਤੀਹ ਮਾਨਵਾ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਇष੍ਟਂ ਤੇਨ ਮਹਾਯਜ੍ਞੈਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ 4.2.84.
ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਣ।
ਮਹਾਦਾਨਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਤੇਨ ਵੈ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮਣਿਕਰ੍ਣ੍ਯਂਬੁਭਿਰ੍ਯੇਨ ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਰਦਾਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—
ਮਣਿਕਰ੍ਣੀਜਲਂ ਯੇਨ ਸਂਪੀਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਨਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ—
ਤੇ ਸ੍ਨਾਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਮਹਾਪਰ੍ਵਸੁਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ।
ਤੈਃ ਸੁਰਾਃ ਪੂਜਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮੁਖਾ ਮਖੈਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮੇਤ, ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਹਂ ਤੇਨੋਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ਾਂਭਵੀਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।
ਤਪਾਂਸਿ ਤੇਨ ਤਪ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਾਦਿਨਾ ਚਿਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨਿ ਭੂਰੀਣਿ ਮਖਾਨਿष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਹੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਵਿਪੁਲੇਤ੍ਰ ਮਹੀਪृष੍ਠੇ ਪਂਚਕ੍ਰੋਸ਼੍ਯਾਂ ਮਨੋਹਰਾ
ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ, ਪੰਜ ਕੋਸ ਲੰਬੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ,
ਦਾਨਾਨਾਂ ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਰਤੂਨਾਂ ਤਪਸਾਮਪਿ 4.2.84.
ਦਾਨ, ਵਰਤ, ਯਗ, ਤੇ ਤਪ—all ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਵੀ,
ਏਤੇषਾਮਪਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਸਤ੍ਤਮ 4.2.84.
ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ,
ਇਤਿ ਵੀਰੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਾਨਂ ਤੀਰ੍ਥਾਖ੍ਯਾਨਪ੍ਰਸਂਗਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।
ਯਥਾਖ੍ਯਾਯਿ ਕਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਤਥਾ ਤੇ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਪੁਰਾ ਮਹੀਮਿਮਾਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਸਸਮੁਦ੍ਰਾਦ੍ਰਿਕਾਨਨਾਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਘੁੰਮਿਆ ਸੀ।
ਪਰਿਭ੍ਰਮ੍ਯ ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹਾਮਰ੍षੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਫਿਰ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਕ੍ਰੀਡਮਖਿਲਂ ਬਹੁਪ੍ਰਾਸਾਦਮਂਡਿਤਮ੍ । ਪਦੇਪਦੇ ਮੁਨੀਨਾਂ ਚ ਜਿਤਕਾਲ ਮਹਾਭਿਯਾਮ੍
ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸਾਧੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵੇਖੀ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮਾਨ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਸੁਚ੍ਛਾਯਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਲ੍ਲਵਾਨ੍
ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਤੇ ਨਰਮ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ,
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ਼੍ਚਾਤਿਹृष੍ਟੋਭੂ੍ਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤੋਤ੍ਤਮਾਨ੍
ਦੁਰਵਾਸਾ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕੌਪੀਨਮਾਤ੍ਰ ਵਸਨਾਨ੍ਸ੍ਮਰਾਰਿ ਧ੍ਯਾਨ ਤਤ੍ਪਰਾਨ੍
ਸਿਰਫ਼ ਕਉਪੀਨ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ,
ਕਰਂਡਦਂਡਪਾਨੀਯ ਪਾਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਪਰਿਗ੍ਰਹਾਨ੍
ਸਿਰਫ਼ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਤੇ ਲਾਠੀ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਕਾਲਾਦਪਿ ਨਿਰਾਤਂਕਾਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਾਨ੍ 4.2.85.
ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਰਭੈ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ,
ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਮੁਮੁਦੇਤਰਾਮ੍
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
ਪਸ਼ੁष੍ਵਪਿ ਚ ਯਾ ਤੁष੍ਟਿਰ੍ਮृਗੇष੍ਵਪਿ ਚ ਯਾ ਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਚਮਕ ਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ,
ਇਦਂ ਸੁਸ਼੍ਰੇਯਸੋ ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਃ ਕ੍ਵਾਮਰੇषੁ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪੇ
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ; ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।