ਤਦ੍ਵਾਮੇ ਲਿਂਗਮਾਲੋਕ੍ਯ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਸ਼੍ਵਰਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਜਦੋਂ ਲਿੰਗ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਲਮੀਕੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚਾਤ੍ਰੈਵ ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਘਟੋਦ੍ਭਵ
ਹੁਣ, ਘਟੋਦਭਵ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ ਇਹਾਸੀਦ੍ਯਃ ਪੀਠੇ ਵਿਰਜਸਂਜ੍ਞਿਤੇ
ਇੱਥੇ, ਵੀਰਜਾ ਨਾਮ ਦੇ ਪੀਠ ਤੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਸਾਦੇ ਮਣਿਮਾਣਿਕ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤੇ
ਤ੍ਰਿਨੈਣ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਦ੍ਯੋ ਲੋਕੇ ਭ੍ਰਂਸ਼ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਰੁਤ੍ਤਰਂਗਿਤਾਗ੍ਰਾਭਿਃ ਪਤਾਕਾਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਮਰੁੱਤਤਰੰਗਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
ਦੇਦੀਪ੍ਯਮਾਨ ਸੌਵਰ੍ਣ ਕਲਸ਼ੇਨ ਵਿਰਾਜਿਤੇ
ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰ ਪਾਰਾਵਤਦ੍ਵਂਦ੍ਵਂ ਵਸੇਤ੍ਸ੍ਵੈਰਂ ਕृਤਾਲਯਮ੍
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ ਜੋੜਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਉਡ੍ਡੀਯਮਾਨਂ ਪਰਿਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ਵਾਤੇਰਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ।
ਤ੍ਰਿਲੋਚਨੇਤਿ ਸਤਤਂ ਨਾਮ ਭਕ੍ਤੈਰੁਦਾਹृਤਮ੍
ਤ੍ਰਿਲੋਚਨੇਤੀ ਨਾਮ ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਵਾਦ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਂਭੁਪ੍ਰੀਤਿਕਰਾਣ੍ਯਲਮ੍
ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਦਯ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਂਗਲਾਰਾਰ੍ਤਿਕਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋਸ੍ਤਯੋਃ 4.2.76.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਦੀਵੇ, ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਯਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਹਾਯਾਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸ੍ਥਿਰਮਾਨਸੌ
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾ ਹੋਵੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਤਜਨਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਪਰਿਤੋ ਮੁਨੇ
ਉਥੇ, ਹੇ ਮুনি, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਮੰਦਰ ਹੈ।
ਦੇਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਚਤੁਃਸ੍ਰੋਤਸ੍ਵਿਨੀ ਜਲਮ੍
ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਚਾਰ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਯੋਰਿਤ੍ਥਂ ਵਿਚਰਤੋਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਸਮੀਪਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਤ੍ਰਿਨੈਣ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।
ਅਥ ਦੇਵਾਲਯਸ੍ਕਂਧੇ ਗਵਾਕ੍ਸ਼ਾਂਤਰ੍ਗਤੌ ਚ ਤੌ
ਫਿਰ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਕੰਧ ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਚ੍ਚ ਪਾਰਾਵਤਦ੍ਵਂਦ੍ਵਂ ਸ਼੍ਯੇਨਃ ਪਰਿਜਿਘृਕ੍ਸ਼ੁਕਃ
ਉਹ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਬਾਜ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਤੋ ਵਿਲੋਕਯਾਮਾਸ ਤਦਾਗਮਵਿਨਿਰ੍ਗਮੌ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
ਕੇਨਾਧ੍ਵਨਾ ਚ ਨਿਰ੍ਯਾਤਃ ਕ੍ਵ ਕਾਲੇ ਕੁਰੁਤਸ਼੍ਚ ਕਿਮ੍
ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੇ ਗਏ, ਕਿਹੜੇ ਵੇਲੇ, ਤੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਹ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਵੇਖਦਾ।
ਮਧ੍ਯੇ ਦੁਰ੍ਗਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਚ ਮਮਵਸ਼੍ਯਾਵਿਮੌ ਨ ਯਤ੍
ਮਧੀਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
ਅਹੋ ਦੁਰ੍ਗਬਲਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ਂਸਂਤ੍ਯੇਵੇਤਿ ਹੇਤੁਤਃ 4.2.76.
ਵਾਹ, ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਠੀਕ ਹੈ।
ਕਰਿਣਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵਰਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਨ ਲਕ੍ਸ਼ਤਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ,
ਦੁਰ੍ਗਸ੍ਥੋ ਨਾਭਿਭੂਯੇਤ ਵਿਪਕ੍ਸ਼ਃ ਕੇਨਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਦੁਰ੍ਗਬਲਂ ਸ਼ਂਸਞ੍ਸ਼੍ਯੇਨੋ ਰੋषਾਰੁਣੇਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਬਾਜ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
ਅਥ ਪਾਰਾਵਤੀਦਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਪਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਫਿਰ, ਚਤੁਰ ਕਬੂਤਰਣ ਨੇ ਵੈਰੀ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਤਵ ਦृਗ੍ਵਿषਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯੇਨੋਯ ਪ੍ਰਬਲੋ ਰਿਪੁਃ
ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਾਜ, ਜੋ ਕਿ ਬੜਾ ਤਾਕਤਵਰ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਾਵਜ੍ਞਂ ਵਾਕ੍ਯਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪਾਰਾਵਤ੍ਯਾਃ ਸ ਤਤ੍ਪਤਿਃ
ਕਬੂਤਰਣ ਦੇ ਤਨਖੇੜੇ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ,
ਕਤਿ ਦੇਵਾਲਯੇष੍ਵੇषੁ ਖਗਾ ਨੋਪਵਿਸ਼ਂਤਿ ਹਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦੇ?
ਕਤਿ ਚੈਵ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਨੌ ਸੁਖਸ੍ਥਾਵਿਹ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਪਿਆਰੀ?