ਇਮਮਧ੍ਯਾਯਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਨਰਸ੍ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਲਵੇ।
ਨ ਤृਪ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਵਿਸ਼ਾਖਾਥ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਰੈਵਿष੍ਟਪੀਂ ਕਥਾਮ੍
ਮੈਂ ਅਜੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾ।
ਕਥਂ ਚ ਕਥਿਤਾ ਦੇਵ੍ਯੈ ਦੇਵਦੇਵੇਨ षਣ੍ਮੁਖ
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਛੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ?
ਸ੍ਕਂਦ ਉਵਾਚ ਆਕਰ੍ਣਯ ਮੁਨੇ ਵਚ੍ਮਿ ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰਮਨਿਵਾਰਿਣੀਮ੍
ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਵਿਰਜਾਖ੍ਯਂ ਹਿ ਤਤ੍ਪੀਠਂ ਤਤ੍ਰ ਲਿਂਗਂ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਜਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਂਗਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਵਿਨ੍ਯੋ ਘਟੋਦ੍ਭਵ
ਉਥੇ, ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਰੋਤੋਮੂਰ੍ਤਿਧਰਾਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਲਿਂਗਸ੍ਨਪਨਹੇਤਵੇ
ਉਹ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਤਿਸ੍ਰੋਪਿ ਹਿ ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਤਾਃ ਸਰਿਤਃ ਕੁਂਭਪਾਣਯਃ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ, ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲਿਂਗਾਨਿ ਪਰਿਤਸ੍ਤਾਭਿਃ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾਸ੍ਥਾਪਿ ਤਾਨ੍ਯਪਿ
ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀਸ਼੍ਵਰਂ ਲਿਂਗਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਾਤ੍
ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸਰਸਵਤੀਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਹੈ।
ਯਮੁਨੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂ ਚ ਨਰੈਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਰ੍ਚਿਤਮ੍ 4.2.75.
ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਮੁਨੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਲ੍ਲਿਂਗਾਰ੍ਚਨਤੋ ਨृਣਾਂ ਗਰ੍ਭਵਾਸੋ ਨਿषਿਧ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਸਮੀਪਤਃ
ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਘਾਟ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ,
ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਾਦਪਿ ਮਾਨਵਃ
ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ—
ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਸ੍ਯ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਆਨਂਦਕਾਨਨੇ ਲਿਂਗਂ ਪ੍ਰਣਤਂ ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—
ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ਪਾਪਾਤ੍ਤੇ ਪੂਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪੇ ਦृष੍ਟੇ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਯੇ ਤਤੋਧਿਕਮ੍
ਜੇ ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਨਿਰ੍ਧੂਤ ਪਾਪੋਸੌ ਨ ਪੁਨਰ੍ਗਰ੍ਭਭਾਗ੍ਭਵੇਤ
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਯੋ ਵੈ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵੋਤ੍ਤਰਵਹਾਂਭਸਿ
ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਘਾਟ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਹਾਉਂਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਯਾਯਾਂ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ 4.2.75.
ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲੋਂ?
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਂ ਲਿਂਗਂ ਕੋਟਿਤੀਰ੍ਥਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਦੇ ਸਨਾਨ ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਤਤ੍ਪੈਸ਼ਾਚਪਦਪ੍ਰਦਮ੍
ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਂ ਲਿਂਗਂ ਤਤ੍ਪਾਪਮਪਿ ਹਾਸ੍ਯਤਿ
ਪਰ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤਤੋਪ੍ਯੋਂਕਾਰਭੂਮਿਕਾ
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਅਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਰਂ ਲਿਂਗਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋਰੂਪਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਉਥੇ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਹੈ।
ਤੇਜਸ੍ਵਿषੁ ਯਥਾ ਭਾਨੁਰ੍ਦृਸ਼੍ਯੇषੁ ਚ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਚਮਕਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ।
ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾਰ੍ਚਕਾਨਾਂ ਸਾ ਪਦਵੀ ਨ ਦਵੀਯਸੀ
ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।
ਸਕृਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾਰ੍ਚਾਤੋ ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜ੍ਯਤੇ
ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਵਧੀਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਂ ਲਿਂਗਂ ਯੇਰ੍ਚਯਂਤਿ ਮਹਾਧਿਯਃ
ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ—