ਚੈਤ੍ਰਕृष੍ਣਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ,
ਏਤੇषਾਂ ਵਾਰ੍षਿਕੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸੁਮਹੋਤ੍ਸਵਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁਨੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਮਹਾਲਿਂਗਾਨਿ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਮੁਨੀ, ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵੱਡੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੇਤਦੇਵ ਪ੍ਰਿਯੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਪਿਆਰੀਏ, ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯੋਪਨਿषਚ੍ਚੈषਾ ਮੁਕ੍ਤਿਬੀਜਮਿਦਂ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ, ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੀਜ ਹੈ।
ਏਕੈਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਦ੍ਯਂਤ ਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨੇ ਪ੍ਰਾਹ ਦੇਵੀ ਹृष੍ਟਤਨੂਰੁਹਾ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵੋਤ੍ਸੁਕਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮੇਤੀਵ ਵਲ੍ਲਭ ।। 4.2.73.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਲਿਗਮੇਕੈਕਂ ਮਹਾਸਾਰਤਰਂ ਪਰਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹਰ ਇਕ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮਹਿਮਾਨਂ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹ੍ਯੇषਾਂ ਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਸਾਰਿਆਂ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਓਂਕਾਰੇਸ਼ਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਕਥਮਤ੍ਰ ਸਮਾਗਮਃ
ਓਂਕਾਰੇਸ਼ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਕਿਮਾਤ੍ਮਕੋऽਯਮੋਂਕਾਰੋ ਮਹਿਮਾਸ੍ਯ ਚ ਕੋ ਹਰ
ਹੇ ਹਰਾ, ਇਹ ਓਂਕਾਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਮृਡਾਨੀਵਾਕ੍ਸੁਧਾਮੇਤਾਂ ਵਿਧਾਯ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗੋਚਰਾਮ੍
ਹੇ ਮ੍ਰਿਡ, ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਇੰਝ ਸਮਝਾ ਦੇ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਸੁਣ ਸਕੇ।
ਯਥੋਂਕਾਰਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵ ਇਹਾਭਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ ਸੀ,
ਪੁਰਾਨਂਦਵਨੇ ਚਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨਿਨਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਆਨੰਦ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਨੇ,
ਪੂਰ੍ਣੇ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰੇऽਥ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਤਾਲਸਪ੍ਤਕਮ੍
ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਸੱਤ ਭਾਗ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ,
ਯਦਂਤਰਾਵਿਰਭਵਨ੍ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਜੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ
ਜਦੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ,
ਯੋਭੂਚ੍ਚਟਚਟਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਫੁਟਤੋ ਭੂਮਿਭਾਗਤਃ ।। 4.2.73.
ਤਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਤੇਜ਼ ਚਟਚਟ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾਵਿਸृष੍ਟ ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਨੋ ਯਾਵਦੁਨ੍ਮੀਲ੍ਯਲੋਚਨੇ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਛੱਡਿਆ, ਉਹਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ।
ਅਕਾਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਪਨ੍ਨਮृਕ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸृष੍ਟਿਪਾਲਕਮ੍
ਉਹਨੇ 'ਅ' ਅੱਖਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਤਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਉਕਾਰਮਥ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਰਜੋਰੂਪਂ ਯਜੁਰ੍ਜਨਿਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ, ਉਹਨੇ 'ਉ' ਅੱਖਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਯਜੁਰ ਦਾ ਮੂਲ ਸੀ।
ਨੀਰਵਧ੍ਵਾਂਤਸਂਕੇਤ ਸਦਨਾਭਂ ਤਦਗ੍ਰਤਃ
ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ, ਉਹਨੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਘਰ ਵਰਗਾ ਸੀ।
ਸਾਮ੍ਨੋ ਯੋਨਿਂ ਲਯੇ ਹੇਤੁਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਿਣਮ੍
ਉਹਨੇ ਸਾਮ ਦਾ ਮੂਲ, ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਰੂਪ ਵੇਖਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਮਯਾਕਾਰਂ ਸਗੁਣਂ ਵਾਪਿ ਨਿਰ੍ਗੁਣਮ੍
ਉਹਨੇ ਉਹ ਸਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਗੁਣ ਰਹਿਤ।
ਸ਼ਵ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਯਤ੍ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਵਾਙ੍ਮਯਕਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਧੁਨੀ-ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਚ ਤਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਅਵਨਾਦੋਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ 'ਅਵਨਾਦ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰੂਪੋਪਿ ਸਰੂਪਾਢ੍ਯਃ ਸ ਧਾਤ੍ਰਾ ਨੇਤ੍ਰਗੀਕृਤਃ ਤਤਸ੍ਤਾਰ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਯਸ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵ੍ਯਲੋਕਯਤ੍ ।। 4.2.73.
ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਣਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਸਨੂੰ 'ਤਾਰਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਣੂਯਤੇ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਰਨਿਰ੍ਵਾਣਕਾਮੁਕੈਃ
ਉਸਦੀ ਸਭ ਉਹ ਲੋਕ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸੇਵਿਤਾਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਣਯੇਦ੍ਯਃ ਪਰਂਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।