ਪ੍ਰਤਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਨ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰੀਂ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਦੁਰ੍ਗਾਯਾਃ ਕੁਰੁਤੇ ਕੁਧੀਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—
ਦੁਰ੍ਗਾਕੁਂਡੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੁਰ੍ਗਾਰ੍ਤਿਹਾਰਿਣੀਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ—
ਸਾ ਦੁਰ੍ਗਾਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਾਸ਼ੀਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਦੁਰਗਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਂਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੇਤਦ੍ਵੈ ਤਥਾਨ੍ਯਾ ਨਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਇਹ ਖੇਤਰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਤਨੇਤ੍ਰਾ ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯਾ ਤਥਾਯੁਤਭੁਜਾਪਰਾ 4.2.72.
ਇੱਕ ਦੇ ਸੌ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯਗੌਰੀ ਚ ਸृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਦਿਮਧ੍ਯਤਃ
ਵਿਸ਼ਵਾ, ਸੌਭਾਗਿਆ ਤੇ ਗੌਰੀ ਪੂਰਬ, ਹੋਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈਆਂ।
ਤਥੈਵ ਭੈਰਵਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟੌ ਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵष੍ਟਾਸੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਭੈਰਵ ਅੱਠ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਰੁਰੁਸ਼੍ਚਂਡੋਸਿਤਾਂਗਸ਼੍ਚ ਕਪਾਲੀ ਕ੍ਰੋਧਨਸ੍ਤਥਾ
ਰੁਰੂ, ਚੰਡਾ, ਉਸ਼ਿਤਾਂਗਾ, ਕਪਾਲੀ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਨ ਵੀ ਹਨ।
ਚਤੁਃषष੍ਟਿਸ੍ਤੁ ਵੇਤਾਲਾ ਮਹਾਭੀषਣਮੂਰ੍ਤਯਃ
ਚੌਂਹਠ ਵੈਤਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਅਕਲਾਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਵਵਾਹਨਾ ਰਕ੍ਤਮੁਖਾ ਮਹਾਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਮਹਾਭੁਜਾਃ
ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਲਾਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ।
ਨਾਨਾਰੂਪਧਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰ ਪਾਣਯਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵੋ ਲਲਜ੍ਜਿਹ੍ਵਃ ਕ੍ਰੂਰਾਸ੍ਯਃ ਕ੍ਰੂਰਲੋਚਨਃ
ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਜੀਭਾਂ, ਕੰਪਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ, ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕਠੋਰ ਅੱਖਾਂ।
ਜਂਭਕੋ ਜृਂਭਣਮੁਖੋ ਜ੍ਵਾਲਾਨੇਤ੍ਰੋ ਵृਕੋਦਰਃ
ਜੰਭਕਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਜੰਭਣ ਵਾਲਾ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ, ਤੇ ਪੇਟ ਭੇਡੇ ਵਰਗਾ।
ਜ੍ਵਲਤ੍ਕੇਸ਼ਃ ਕਂਬੁਸ਼ਿਰਾਃ ਖਰ੍ਵਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਹਨੁਃ
ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਸਿੰਘੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸਿਰ, ਛੋਟੀ ਗਰਦਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਜਬਾ।
ਇਤ੍ਯਾਦਯੋ ਮੁਨੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਰੁਧਿਰਪ੍ਰਿਯਾਃ 4.2.72.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਜੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕਾਸ਼ੀਭਕ੍ਤਿਪਰੈਰ੍ਨਰੈਃ ।। 4.2.72.
ਇਸ ਲਈ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇਨ ਕृਤ੍ਵਾऽऽਦਰਂ ਗੁਰੁਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਾਸ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਾਵੇ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਜਗਦਂਬਿਕਯਾਯੁਕ੍ਤਃ ਕਿਂ ਚਕਾਰਾਸ਼ੁ ਤਦ੍ਵਦ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਵਿਰਜਃਸਂਜ੍ਞਕਂ ਪੀਠਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍
ਵਿਰਜਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੀਠ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—
ਤਤ੍ਪੀਠਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਵਿਰਜਾ ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ
ਉਸ ਪੀਠ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਿਲਿਪਿਲਾਖ੍ਯਂ ਤਦ੍ਦ੍ਯੁਨਦ੍ਯਂਭਸਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਦਿਉਨਦੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—
ਵਿष੍ਟਪਤ੍ਰਿਤਯਾਂਤਰ੍ਯੇ ਦੇਵਰ੍षਿਮਨੁਜੋਰਗਾਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੱਪ—
ਤਦਾਰਭ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਚ੍ਚ ਲਿਂਗਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੈਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ—
ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਮਹਿਮੋਕ੍ਤਾਃ ਪਿਨਾਕਿਨਾ
ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਿਨਾਕੀ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ।
ਸਰ੍ਵਦृਕ੍ਸਰ੍ਵਜਨਕ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤਦ੍ਵਦ
ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਜਨਕ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
ਇਦਂ ਤਵ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮਬੀਜਮਹੌषਧਮ੍
ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਖੇਤਰ, ਕਰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਉਪਚਾਰ-ਬੀਜ ਹੈ।
ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਰਜਸੋਪ੍ਯਗ੍ਰੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਪਿ ਤृਣਾਯਤੇ 4.2.73.
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾਨੀਹ ਸਂਤਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ।
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇਵਂ ਤਥਾਪੀਸ਼ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਭਾਵੇਂ ਐਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ।