ਕੋਤ੍ਰ ਸਂਪ੍ਰਤ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤਾ ਕਿਮਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ?
ਸੋਪਿ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਿਰਿਰਾਜਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍
ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਫਿਰ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਹਾਨਿ ਪਂਚषਾਣ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਂਤਾਨਿ ਮਾਨਦ
ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਮਾਯਾਤੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥੇ ਪਰ੍ਵਤੇਂਦ੍ਰ ਸੁਤਾਪਤੌ
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਯੋ ਵੈ ਜਗਦਧਿष੍ਠਾਤਾ ਸੋਧਿष੍ਠਾਤਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇ ਦृषਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਸਿ ਦृषਦੋਪਿ ਕਠੋਰਧੀਃ
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦਿਲੋਂ ਕਠੋਰ ਹੈਂ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਠਿਨਾਤ੍ਮਾਪਿ ਸ ਵਰਂ ਹਿਮਵਾਨ੍ਗਿਰਿਃ 4.2.66.
ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਉ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਬਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਸਹਜ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਜਾਤੋ ਗੌਰੀਗੁਰੁਰ੍ਗੁਰੁਃ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕਠੋਰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ।
ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਵੇਦ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚੇਸ਼ਿਤੁਃ
ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੰਮ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਆਪ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ?
ਅਧਿष੍ਠਾਤਾ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਥਾਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਭੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਸ ਉਮਾਪਤਿਃ
ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਜੇਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ pavittar ਥਾਂ ਤੇ ਹਨ।
ਆਵਿष੍ਕਰੋਤਿ ਪਥਿਕੋऽਦ੍ਰੀਂਦ੍ਰੋ ਹृष੍ਯੇਤ੍ਤਦਾਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਮਾਨਾਮਾਮृਤਂ ਪੀਤਂ ਯੇਨੇਹ ਜਗਤੀਤਲੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ।
ਉਮੇਤਿਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਂਤ੍ਰਂ ਯੋऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮਨੁਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ ਰਾਤ 'ਉਮਾ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹृष੍ਟਃ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕੋਦਿਤਮ੍ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕ ਉਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਰ੍ਥੇਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਫਿਰ ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ,
ਨਿਰ੍ਮੀਯਤੇ ਸੁਨਿਰ੍ਮਾਣੋ ਜਨ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਦਾਯਿਨਃ
ਉਹ ਮੰਦਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਤਿਮਿਤ੍ਰਤੇਜੋਭਿਃ ਸ਼ਲਾਕਾਭਿਃ ਸਮਂਤਤਃ 4.2.66.
ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹਨ,
ਯਤ੍ਰ ਸਂਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸ੍ਤਂਭਾ ਭਾਸ੍ਵਂਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਸੌ ਬਾਰਾਂ ਚਮਕਦੇ ਥੰਮ ਹਨ,
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਯਾ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿष੍ਟਪੇषੁ ਸਮਂਤਤਃ
ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਸੋਭਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ,
ਚਂਦ੍ਰਕਾਂਤਮਣੀਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤਂਭਾਧਾਰ ਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਉਥੇ ਥੰਮਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਚੰਨਣੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ,
ਪਦ੍ਮਰਾਗੇਂਦ੍ਰਨੀਲਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਃ ਸ਼ਾਲਭਂਜਿਕਾਃ
ਅਤੇ ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਥੰਮ ਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ,
ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਸ੍ਫਟਿਕਨਿਰ੍ਮਾਣ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣ ਪਦ੍ਮਸ਼ਿਲਾਤਲੇ
ਚਮਕਦੇ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ, ਕੋਮਲ ਕਮਲ-ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਨ,
ਆਰਕ੍ਤਪੀਤਮਂਜਿष੍ਠ ਨੀਲਕਿਰ੍ਮੀਰਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਜਿੱਥੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਮੰਜਿਠ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਹੈ,
ਦृਕ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਵਿਲੋਕ੍ਯਂਤੇ ਮਾਣਿਕ੍ਯਸ੍ਤਂਭਰਾਜਯਃ
ਮਾਣਕ ਦੇ ਥੰਮ, ਰਾਜਸੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਫਿਸਲਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ,
ਰਤ੍ਨਾਕਰੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਗਣਾ ਰਤ੍ਨੋਚ੍ਚਯਾਨ੍ਬਹੂਨ੍
ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰਤਨ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਯਤ੍ਰ ਪਾਤਾਲਤਲਤੋ ਨਾਗਾਨਾਂ ਕੋਸ਼ਵੇਸ਼੍ਮਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ,
ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਸ੍ਵਦ੍ਰਿਕੂਟਤਃ 4.2.66.
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ, ਪੌਲਸਤਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਪ ਆਇਆ,
ਪ੍ਰਾਸਾਦਨਿਰ੍ਮਿਤਿਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵੀਪਾਂਤਰਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਭਗਤ ਵੀ ਆ ਗਏ,
ਚਿਂਤਾਮਣਿਃ ਸ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਕਮਰ੍ਣੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣੇ
ਜਿੱਥੇ ਚਿੰਤਾਮਣਿ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਲਈ ਹੈ,
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਪਤਾਕਾਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਮਹੀਰੁਹਃ
ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਲਹਿਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਖੜੇ ਹਨ,