ਅਨੇਕਰਤ੍ਨਨਿਚਯੈਃ ਖਚਿਤਾऽਖਿਲਭੂਮਿਕਾਮ੍
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸੌਧਾਗ੍ਰਵਿਵਿਧਸ੍ਵਰ੍ਣਕਲਸ਼ੋਜ੍ਵਲਦਿਙ੍ਮੁਖਾਮ੍
ਹਵੈਲੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਮਹਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯष੍ਟਕਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਰੀਡਾਭਵਨਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਅੱਠ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਮਹਲ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਤਿ ਕਾਸ਼ੀਸਮृਦ੍ਧਿਂ ਸ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਭੂਦ੍ਵਿਲਜ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਸੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦੇषੁ ਪ੍ਰਤੋਲੀषੁ ਪ੍ਰਾਕਾਰੇषੁ ਗृਹੇषੁ ਚ
ਮਹਿਲਾਂ, ਗਲੀਆਂ, ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ,
ਮਣਿਮਾਣਿਕ੍ਯਰਤ੍ਨਾਨਾਮੁਚ੍ਛਲਚ੍ਚਾਰੁਰੋਚਿषਾਮ੍
ਮੁੱਲਵਾਨ ਰਤਨਾਂ, ਮਣਕਾਂ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯੋਰਂਤਰਾਲਂ ਤਥੇਤਿ ਸਮਵੈਮ੍ਯਹਮ੍ 4.2.66.
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਅਪਿ ਵੈਕੁਂਠਭੁਵਨੇ ਨੇਤਰਸ੍ਯੇਹ ਕਾ ਕਥਾ
ਵੈਕੁੰਠ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ?
ਤਾਵਤ੍ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਲ੍ਲੋਚਨਪਥਂ ਗਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਪੁਰੋਦਂਤਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਕਿਮਪੂਰ੍ਵਮਿਹਾਧ੍ਵਗ
ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਯਾਤਰੀ, ਦੱਸੋ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਤੇ ਅਣਸੁਣੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ?
ਕੋਤ੍ਰ ਸਂਪ੍ਰਤ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤਾ ਕਿਮਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ?
ਸੋਪਿ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਿਰਿਰਾਜਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍
ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਫਿਰ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਹਾਨਿ ਪਂਚषਾਣ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਂਤਾਨਿ ਮਾਨਦ
ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਮਾਯਾਤੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥੇ ਪਰ੍ਵਤੇਂਦ੍ਰ ਸੁਤਾਪਤੌ
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਯੋ ਵੈ ਜਗਦਧਿष੍ਠਾਤਾ ਸੋਧਿष੍ਠਾਤਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇ ਦृषਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਸਿ ਦृषਦੋਪਿ ਕਠੋਰਧੀਃ
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦਿਲੋਂ ਕਠੋਰ ਹੈਂ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਠਿਨਾਤ੍ਮਾਪਿ ਸ ਵਰਂ ਹਿਮਵਾਨ੍ਗਿਰਿਃ 4.2.66.
ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਉ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਬਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਸਹਜ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਜਾਤੋ ਗੌਰੀਗੁਰੁਰ੍ਗੁਰੁਃ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕਠੋਰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ।
ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਵੇਦ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚੇਸ਼ਿਤੁਃ
ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੰਮ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਆਪ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ?
ਅਧਿष੍ਠਾਤਾ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਥਾਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਭੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਸ ਉਮਾਪਤਿਃ
ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਜੇਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ pavittar ਥਾਂ ਤੇ ਹਨ।
ਆਵਿष੍ਕਰੋਤਿ ਪਥਿਕੋऽਦ੍ਰੀਂਦ੍ਰੋ ਹृष੍ਯੇਤ੍ਤਦਾਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਮਾਨਾਮਾਮृਤਂ ਪੀਤਂ ਯੇਨੇਹ ਜਗਤੀਤਲੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ।
ਉਮੇਤਿਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਂਤ੍ਰਂ ਯੋऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮਨੁਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ ਰਾਤ 'ਉਮਾ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹृष੍ਟਃ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕੋਦਿਤਮ੍ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕ ਉਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਰ੍ਥੇਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਫਿਰ ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ,
ਨਿਰ੍ਮੀਯਤੇ ਸੁਨਿਰ੍ਮਾਣੋ ਜਨ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਦਾਯਿਨਃ
ਉਹ ਮੰਦਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਤਿਮਿਤ੍ਰਤੇਜੋਭਿਃ ਸ਼ਲਾਕਾਭਿਃ ਸਮਂਤਤਃ 4.2.66.
ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹਨ,
ਯਤ੍ਰ ਸਂਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸ੍ਤਂਭਾ ਭਾਸ੍ਵਂਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਸੌ ਬਾਰਾਂ ਚਮਕਦੇ ਥੰਮ ਹਨ,
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਯਾ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿष੍ਟਪੇषੁ ਸਮਂਤਤਃ
ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਸੋਭਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ,
ਚਂਦ੍ਰਕਾਂਤਮਣੀਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤਂਭਾਧਾਰ ਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਉਥੇ ਥੰਮਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਚੰਨਣੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ,