ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਦਾਯ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਰਤਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਚੁੱਕ ਲਏ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਕਾਨਿ ਕਾਨਿ ਚ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਕਿਯਂਤ੍ਯਪਿ ਚ षਣ੍ਮੁਖ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਛੇ-ਮੁਖੀ, ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰਤਨ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?
ਤੁਲਾ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਨਾਂ ਤੁ ਕੋਟਿਦ੍ਵਯ ਪਰੀਮਿਤਾਃ
ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਤੋਲ ਦੋ ਕਰੋੜ ਹੈ।
ਨਵਲਕ੍ਸ਼ਾਧਿਕਂ ਵਿਪ੍ਰ षਡਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸੁਤੇਜਸਾਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚਮਕਦਾਰ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਰਤਨ ਨੌ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਨ।
ਕੋਟਯਃ ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਣਾਂ ਪਂਚਾਵੈਹਿ ਤੁਲਾ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਤੋਲ ਹਨ।
ਤਥਾ ਗੋਮੇਦ ਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਤੁਲਾਲਕ੍ਸ਼ਮਿਤਾ ਮੁਨੈ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਮੇਦ ਰਤਨ ਵੀ ਤੋਲ ਕੇ ਮਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਗਰੁਡੋਦ੍ਗਾਰਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਤੁਲਾਃ ਪ੍ਰਯੁਤਸਂਮਿਤਾਃ 4.2.66.
ਗਰੁੜ ਵਲੋਂ ਉਗਲੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਤੋਲ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਂਗਾਭਰਣਾਨਾਂ ਚ ਸਂਖ੍ਯਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਅੱਠ ਭਾਂਤੀਆਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਚਾਮਰਾਣਿ ਚ ਭੂਯਾਂਸਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਮੋਦਵਂਤਿ ਚ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਾਮਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਿ ਸਮਾਦਾਯ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਭੂਧਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੱਲ ਪਏ।
ਅਨੇਕਰਤ੍ਨਨਿਚਯੈਃ ਖਚਿਤਾऽਖਿਲਭੂਮਿਕਾਮ੍
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸੌਧਾਗ੍ਰਵਿਵਿਧਸ੍ਵਰ੍ਣਕਲਸ਼ੋਜ੍ਵਲਦਿਙ੍ਮੁਖਾਮ੍
ਹਵੈਲੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਮਹਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯष੍ਟਕਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਰੀਡਾਭਵਨਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਅੱਠ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਮਹਲ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਤਿ ਕਾਸ਼ੀਸਮृਦ੍ਧਿਂ ਸ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਭੂਦ੍ਵਿਲਜ੍ਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਸੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦੇषੁ ਪ੍ਰਤੋਲੀषੁ ਪ੍ਰਾਕਾਰੇषੁ ਗृਹੇषੁ ਚ
ਮਹਿਲਾਂ, ਗਲੀਆਂ, ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ,
ਮਣਿਮਾਣਿਕ੍ਯਰਤ੍ਨਾਨਾਮੁਚ੍ਛਲਚ੍ਚਾਰੁਰੋਚਿषਾਮ੍
ਮੁੱਲਵਾਨ ਰਤਨਾਂ, ਮਣਕਾਂ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਦ੍ਯਾਵਾਭੂਮ੍ਯੋਰਂਤਰਾਲਂ ਤਥੇਤਿ ਸਮਵੈਮ੍ਯਹਮ੍ 4.2.66.
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਅਪਿ ਵੈਕੁਂਠਭੁਵਨੇ ਨੇਤਰਸ੍ਯੇਹ ਕਾ ਕਥਾ
ਵੈਕੁੰਠ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ?
ਤਾਵਤ੍ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਲ੍ਲੋਚਨਪਥਂ ਗਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਪੁਰੋਦਂਤਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਕਿਮਪੂਰ੍ਵਮਿਹਾਧ੍ਵਗ
ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਯਾਤਰੀ, ਦੱਸੋ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਤੇ ਅਣਸੁਣੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ?
ਕੋਤ੍ਰ ਸਂਪ੍ਰਤ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤਾ ਕਿਮਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ?
ਸੋਪਿ ਕਾਰ੍ਪਟਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਿਰਿਰਾਜਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍
ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਫਿਰ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਹਾਨਿ ਪਂਚषਾਣ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਂਤਾਨਿ ਮਾਨਦ
ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਮਾਯਾਤੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥੇ ਪਰ੍ਵਤੇਂਦ੍ਰ ਸੁਤਾਪਤੌ
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਯੋ ਵੈ ਜਗਦਧਿष੍ਠਾਤਾ ਸੋਧਿष੍ਠਾਤਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇ ਦृषਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਸਿ ਦृषਦੋਪਿ ਕਠੋਰਧੀਃ
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦਿਲੋਂ ਕਠੋਰ ਹੈਂ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਠਿਨਾਤ੍ਮਾਪਿ ਸ ਵਰਂ ਹਿਮਵਾਨ੍ਗਿਰਿਃ 4.2.66.
ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਉ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਬਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਸਹਜ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਜਾਤੋ ਗੌਰੀਗੁਰੁਰ੍ਗੁਰੁਃ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕਠੋਰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ।
ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਵੇਦ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚੇਸ਼ਿਤੁਃ
ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੰਮ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਆਪ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ?
ਅਧਿष੍ਠਾਤਾ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਥਾਧਿष੍ਠਾਤृ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।