ਪੁਨਰਤ੍ਰੈਵ ਨਿਵਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਫਿਰ ਇਥੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(ਸਂਪ੍ਰਾਂਤੇ) ਦੁष੍ਕृਤਾਨਿ ਵਿਧਾਯੇਹ ਬਹਿਃ ਪਂਚਤ੍ਵਮਾਗਤਾਃ
ਇਥੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਮਾਖ੍ਯਾ ਮੇ ਗਣਾਃ ਸਂਤਿ ਘੋਰਾ ਵਿਕृਤਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ
ਮੇਰੇ ਯਾਮਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬੜੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਅਕਲਾਂ ਹਨ।
ਨਯਂਤ੍ਯਨੂਪਪ੍ਰਾਯਾਂ ਚ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਦੁਰਾਸਦਾਮ੍
ਉਹ ਗਲਤ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਲੌਕਾਭਿਃ ਸਪਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰ੍ਦਂਦਸ਼ੂਕੈਰ੍ਜਲੋਦ੍ਭਵੈਃ
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲੌਕਾਂ, ਪੰਖ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਯਾਮੈਰ੍ਹਿਮਰ੍ਤੌ ਤੇ ਨੀਯਂਤੇऽਦ੍ਰੌ ਹਿਮਾਲਯੇ
ਫਿਰ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਯਾਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਰੁਸ੍ਥਲੇ ਤਤੋ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਵਾਰਿਵृਕ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਰਮੀ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਪਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਦਰੱਖਤ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਾਸ੍ਤੇ ਗਣੈਰੁਗ੍ਰੈਰ੍ਯਾਤਨਾਭਿਃ ਸਮਂਤਤਃ
ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵੇਦਯਂਤਿ ਤੇ ਯਾਮਾਃ ਕਾਲਰਾਜਾਂਤਿਕੇ ਤਤਃ 4.2.64.
ਫਿਰ ਯਾਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृषਾਰ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਲਗ੍ਨਪृष੍ਠੋਦਰਤ੍ਵਚਃ
ਉਹ ਨੰਗੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪਿੱਠ ਤੇ ਪੇਟ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਰੁਦ੍ਰਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਭੈਰਵਾਨੁਚਰਾਃ ਸਦਾ
ਫਿਰ ਰੁਦਰ-ਪਿਸਾਚ, ਜੋ ਭੈਰਵ ਦੇ ਸਦਾ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਹਾਰਂ ਰੁਧਿਰੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤੇ ਲਭਂਤੇ ਕਦਾਚਨ
ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਖਾਣਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੂਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਸ੍ਤਂਭਮਭਿਤੋ ਨੀਯਂਤੇ ਕਂਠਪਾਸ਼ਿਤਾਃ
ਉਹ ਗਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਸਂਕ੍ਸ਼ੀਣਪਾਪਾਸ੍ਤੇ ਕਾਲਭੈਰਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਕਾਮਯੇਤਾਤ੍ਰ ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਰ੍ਮਣਾਪ੍ਯਘਹ(?)ਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੋਲ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨਾਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਮृਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿषੀ
ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅਨਾਸ਼ਨਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤ ਇਹ ਸੁਵ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਬਹੁਕਿਲ੍ਵਿषਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਕਈ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ,
ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਂਤੂਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਪੁਰੀਮ੍ 4.2.64.
ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਪਾਪ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ,
ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਯੁਂਜਨ੍ਯੋਗੀ ਯਦਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਗਤਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯੇ ਵਿਮੁਕ੍ਤਕृਤਾਲਯਾਃ
ਜੋ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਮੁਕਤੀ ਹੈ,
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਸੇਵਂਤੇ ਯੇ ਮੂਢਾਸ੍ਤਮਸਾਵृਤਾਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯੋ ਲਿਂਗਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਮਝ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤਾਰਾਣਾਂ ਕਾਲੇਨ ਪਤਨਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਨਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਂਯਤਮਾਨਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ,
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਮ ਭਕ੍ਤਿਸਮਾਹਿਤਾਃ
ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਤੀ ਵਫਾਦਾਰ ਹਨ ਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ,
ਅਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਰਮਣਕਾਲੇਹਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇੱਥੇ ਉਤਕ੍ਰਮਣ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਆਪ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੁਜਨ, ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਨ੍ਮਨਾ ਮਮ ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਯਿ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਪਿਤਕ੍ਰਿਯਃ 4.2.64.
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਮਹਾਦਾਨੇਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਫਲਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਨਰੈਃ 4.2.64.
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਉੱਚੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ,