ਇਂਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚ ਮਰੀਚ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਮਰੀਚੀ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੇषਵਾਸੁਕਿਮੁਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾ ਵੈ ਨਾਗਲੋਕਤਃ
ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਨਾਗ ਵੀ ਨਾਗ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਰਾਚਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯਾਵਂਤਸ਼੍ਚ ਸਚੇਤਨਾਃ
ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਹੈ,
ਕੇ ਮਾਣਿਕਰ੍ਣਿਕੇਯਾਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਸੁਗਰੀਯਸਾਮ੍ 4.2.61.
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚੀਰ੍ਣਾਨ੍ਯੁਗ੍ਰਾਣ੍ਯਰਣ੍ਯੇषੁ ਤੈਸ੍ਤਪਾਂਸਿ ਤਪੋਧਨੈਃ
ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਤਪ ਹੈ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਰਾਣਿਤਮਹਾਦਾਨਾਸ੍ਤ ਏਵ ਨਰਪੁਂਗਵਾਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚੀਰ੍ਣਸਰ੍ਵਵ੍ਰਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਤ ਏਵ ਧਨ੍ਯਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਕ੍ਰਤੁषੁ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਦীক্ষਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਕृਤਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਧਰ੍ਮਾ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੈਰ੍ਨृਭਿਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸਦੁਕੂਲਾਨਿ ਕਾਂਚਨਂ ਗਜਵਾਜਿਨਃ
ਮੁੱਲੀ ਕਪੜੇ, ਸੋਨਾ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ—
ਪੁਣ੍ਯੇਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਤ੍ਯਲ੍ਪਮਪਿ ਯੈਰ੍ਨਰੈਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,
ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਮਪ੍ਯੇਕਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਜੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ,
ਜਪ੍ਤ੍ਵੈਕਾਮਪਿ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਕ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਜਪ ਲੈਵੇ,
ਏਕਾਮਪ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵੋਪਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਮ੍ 4.2.61.
ਜਾਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਆਹੁਤੀ ਵੀ ਦੇਵੇ,
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰੇਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਗ੍ਨਿਬਿਂਦੁਰ੍ਮਹਾਤਪਾਃ
ਹਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਨਿਬਿੰਦੂ ਜੋ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਸੀ,
ਵਿष੍ਣੋ ਕਿਯਤ੍ਪਰੀਮਾਣਾ ਪੁਣ੍ਯੈषਾ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦਾ ਫਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?
ਆਗਂਗਾ ਕੇਸ਼ਵਾਦਾ ਚ ਹਰਿਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਂਡਪਾਤ੍
ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਕੇਸ਼ਵਾ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹਰੀਚੰਦਰ ਦੇ ਮੰਡਪ ਤੋਂ,
ਸ੍ਥੂਲਮੇਤਤ੍ਪਰੀਮਾਣਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਚ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਤੇ
ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੁਖਮ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸੀਮਾਵਿਨਾਯਕਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਣਿਕਰ੍ਣੀ ਹ੍ਰਦੋਤ੍ਤਰੇ
ਇੱਥੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਹ੍ਰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੀਮਾਵਿਨਾਯਕਾ ਹੈ।
ਮੋਦਕੈਃ ਸੋਪਚਾਰੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃਸੁ ਤृਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤਿ ਚ ਵਾਂਚ੍ਛਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਖ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਹੀਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਤ੍ਵਾ ਨ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਪਰਿਹੀਯਤੇ
ਹਰੀਚੰਦਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਚ ਤੋਂ ਹਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਧਿष੍ਠਾਨਂ ਮਹਾਮੇਰੋਰ੍ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਮਹਾਮੇਰੂ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮੇਰੁਸ਼ਿਖਰਂ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ 4.2.61.
ਮੇਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵੱਸ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਿਵਿਆ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਕਂਬਲਾਸ਼੍ਵਤਰੇਸ਼ਂ ਚ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਾਂਬਲਾਅਸ਼ਵਤਰੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
ਅਪਿ ਤਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਗੀਤਜ੍ਞਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਗੀਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇ ਗਹਨੇ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋ ਵਿਸ਼ੇਨ੍ਨਨਾ
ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਮਾਃ ਪਰਾਰ੍ਧਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਪ੍ਤਂ ਮਹਾਤਪਃ
ਉਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਿਆ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਲਬ੍ਧਂ ਮਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਵਿਨਾਸ਼ਿ ਮਹਤ੍ਤਰਮ੍
ਉਥੇ ਮੈਂ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ।
ਦ੍ਰਵਰੂਪਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਲਲਨਾਰੂਪਧਾਰਿਣੀ
ਦ੍ਰਵ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਈ।