ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇषੁ ਕਾਸ਼ੀਪਰਮਪਾਵਨਮ੍
ਭੂ, ਭੁਵ, ਤੇ ਸਵ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਕੁਤਃ ਪਂਚਨਦਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ षਣ੍ਮੁਖ
ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖਾ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਨਦ ਕਿਉਂ ਪਿਆ?
ਕਥਂ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੂਹ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਅਰੂਪੋ ਰੂਪਮਾਪਨ੍ਨੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਂ ਗਤਃ
ਉਹ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜਨ੍ਮਾਨੇਕਜਨ੍ਮਾ ਚ ਤ੍ਵਨਾਮਾਸ੍ਫੁਟਨਾਮਭृਤ੍
ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਾਫ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।
ਅਹृषੀਕੋਹृषੀਕੇਸ਼ੋ ਪ੍ਯਨਂਘ੍ਰਿਰਪਿਸਰ੍ਵਗਃ 4.2.59.
ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸ੍ਕਂਦ ਉਵਾਚ ਕਥਯਾਮਿ ਕਥਾਮੇਤਾਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।
ਯਥਾ ਪਂਚਨਦਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਥਿਤਿਮਾਗਤਮ੍
ਪੰਜਨਦ ਦਾ ਤੀਰਥ ਕਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਯਾਗੋਪਿ ਚ ਤੀਰ੍ਥੇਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਵੀ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਹਰਂਤਿ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਬਲੇਨ ਹਿ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਉਸ ਥਾਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਂ ਨਿਰ੍ਮਲਾਨਿ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤੀਰ੍ਥਰਾਜ ਸਮਾਗਮਾਤ੍
ਹਰ ਸਾਲ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਘਿਨਾਂ ਮਹਾਘਂ ਚ ਹਰੇਤ੍ਪਾਂਚਨਦਾਦ੍ਬਲਾਤ੍ ਤਮੇਕਮਜ੍ਜਨਾਦੂਰ੍ਜੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਪਂਚਨਦੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਪੰਜਨਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੰਜਨਦ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਪੱਕਾ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਪਂਚਨਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਚ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਨਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਪੁਰਾ ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮ ਮੁਨਿਰਾਸੀਨ੍ਮਹਾਤਪਾਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਮੁਨੀ ਸੀ।
ਤਪਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਃ ਪੁਰੋਦृਗ੍ਗੋਚਰਂ ਗਤਾ 4.2.59.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਨੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਔਰਤ ਆਈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਆ ਗਈ।
ਤਸ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਮੁਨੇਰ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ, ਮੁਨੀ ਦਾ ਮਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੂਰਾਦੇਵ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਤਮृषਿਂ ਸਾਭ੍ਯਭਾषਤ
ਉਹ ਔਰਤ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀ।
ਨਾਪਰਾਧ੍ਨੋਮ੍ਯਹਂ ਕਿਂਚਿਨ੍ਮਹੋਗ੍ਰਤਪਸਾਂਨਿਧੇ
ਮੈਂ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਓ ਮਹਾਨ ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ।
ਮੁਨੀਨਾਂ ਮਾਨਸਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਯਤ੍ਪਦ੍ਮਾਦਪਿ ਤਨ੍ਮृਦੁ
ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਵੀ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਚੇਰਪ੍ਸਰਸੋ ਮੁਨਿਃ
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀ...
ਉਵਾਚ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਚੇ ਸ਼ੁਚਿਰਸਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ।"
ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ਲਲਨਾ ਨਵਨੀਤ ਸਮਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਸੁਰਤ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਦ ਨਵੇਂ ਮੱਖਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਿਹ੍ਯੇਦੁਦ੍ਧृਤਸਾਰੋਪਿ ਵਹ੍ਨੇਃ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਯ ਵੈ
ਮੱਖਣ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ ਵੀ ਕੱਢ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਸ਼ੁਚੇ ਨ ਭੇਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ੁਚਿ ਮਨੋਗਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਖਲਨਾਨ੍ਨ ਤਥਾ ਹਾਨਿਰਕਾਮਾਤ੍ਤਪਸੋ ਮੁਨੇਃ 4.2.59.
ਅਣਜਾਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਈ ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੋਪਾਤ੍ਤਪਃ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਸਂਚਿਤਂ ਯਤ੍ਸੁਕृਚ੍ਛ੍ਰਤਃ
ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਤਪਸਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰ੍षੇ ਕਰ੍षਤਿ ਮਨੋ ਮਨੋਭੂ ਸਂਭਵਃ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਰੰਜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਠੋਸ ਨੀਅਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜ੍ਵਲਤੋ ਰੋषਦਾਵਾਗ੍ਨੇਃ ਕ੍ਵ ਵਾ ਸ਼ਾਂਤਿਤਰੋਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਥਾਂ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਤੀਪਃ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤੁਕਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜਤਨ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ੁਚੇ
ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਣੀ, ਸੁਣ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।