ਵੇਦਾ ਵਿਦਂਤਿ ਨ ਯਥਾਰ੍ਥਤਯਾ ਭਵਂਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋਪਿ ਨ ਚਰਾਚਰ ਸੂਤ੍ਰਧਾਰ
ਵੇਦ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ 'ਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਹਲੇ ਤੂੰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਵਦ੍ਦੁष੍ਟਦृष੍ਟਿਵਿਸ਼ਿਖੈਰ੍ਨਿਹਤਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਮਿ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਪੁਰਾਂਧਕਜਲਂਧਰਮੁਖ੍ਯਕਾਂਸ਼੍ਚ
ਤੇਰੀ ਤਿੱਖੀ ਨਿਗਾਹ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੈਤ—ਅੰਧਕ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਆਦਿ—ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ।
ਅਨ੍ਵੇषਣੇ ਢੁਂਢਿਰਯਂ ਪ੍ਰਥਿਤੋਸ੍ਤਿਧਾਤੁਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਢੁਂਢਿਤਤਯਾ ਤਵ ਢੁਂਢਿ ਨਾਮ
ਖੋਜਣ 'ਚ ਇਹ ਢੂੰਢੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਰੂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਢੂੰਢੀ ਹੈ।
ਢੁਂਢੇ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਪੁਰਤਸ੍ਤਵਪਾਦਪਦ੍ਮਂ ਯੋ ਮਾਂ ਨਮਸ੍ਯਤਿ ਪੁਮਾਨਿਹ ਕਾਸ਼ਿਵਾਸੀ
ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਢੂੰਢੀ, ਉਹ ਇਸ ਜਨਮ 'ਚ ਕਾਸੀ ਦਾ ਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਰਃ ਪ੍ਰਥਮਤੋ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਮੁਦ੍ਧੂਲਿਤਾਂਘ੍ਰਿਯੁਗਲਸ੍ਤੁ ਸਚੈਲਮਾਸ਼ੁ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ—
ਸਾਮੋਦਮੋਦਕਭਰੈਰ੍ਵਰਧੂਪਦੀਪੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਃ ਸੁਗਂਧਬਹੁਲੈਰਨੁਲੇਪਨੈਸ਼੍ਚ
—ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਮੋਦਕਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਵਧੀਆ ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ ਨਾਲ—
ਤੀਰ੍ਥਾਂਤਰਾਣਿ ਚ ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਵਰ੍ਜਿਤੋਪਿ ਸਂਸਾਧਯਨ੍ਨਿਹ ਭਵਤ੍ਕਰੁਣਾਕਟਾਕ੍ਸ਼ੈਃ
—ਜੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਛੱਡ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਨਮਤਿ ਢੁਂ ਢਿਵਿਨਾਯਕਂ ਤ੍ਵਾਂ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਗੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾਖਿਲਵਿਘ੍ਨਸਂਘਃ
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਢੂੰਢੀ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿੱਘਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੋ ਨਾਮ ਤੇ ਜਪਤਿ ਢੁਂਢਿਵਿਨਾਯਕਸ੍ਯ ਤਂ ਵੈ ਜਪਂਤ੍ਯਨੁਦਿਨਂ ਹृਦਿ ਸਿਦ੍ਧਯੋष੍ਟੌ
ਜੋ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਢੂੰਢੀ ਵਿਨਾਇਕ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਆਪ ਹੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਮੰਤਰ ਜਪਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੂਰੇ ਸ੍ਥਿਤੋਪ੍ਯਹਰਹਸ੍ਤਵ ਪਾਦਪੀਠਂ ਯਃ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸਕਲਸਿਦ੍ਧਿਦ ਢੁਂਢਿਰਾਜ 4.2.57.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪੀਠ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਢੂੰਢੀ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਜਾਨੇ ਵਿਘ੍ਨਾਨਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨ੍ਵਿਨਿਹਂਤੁਮਨੇਕਧਾ
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਵਿੱਘਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਚ ਤੇਨਘ
ਤੂੰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇਂ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ—
ਪ੍ਰਥਮਂ ਢੁਂਢਿਰਾਜੋਸਿ ਮਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਮਨਾਕ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਧੁੰਢੀ ਰਾਜ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੀ।
ਅਂਗਾਰਵਾਸਰਵਤੀਮਿਹ ਯੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੋਦਕਭਰੈਃ ਪਰਿਮੋਦਵਦ੍ਭਿਃ
ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਚੌਥੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਿਠੀ ਪੂਰੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ,
ਯੇ ਤ੍ਵਾਮਿਹ ਪ੍ਰਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਿ ਸਮਰ੍ਚਯਂਤਿ ਢੁਂਢੇ ਵਿਗਾਢਮਤਯਃ ਕृਤਿਨਸ੍ਤ ਏਵ
ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਹਰ ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਧੁੰਢੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਨ।
ਮਾਘਸ਼ੁਕ੍ਲਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ ਨਕ੍ਤਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਾਃ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਥੀ ਦੀ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਕਤ ਵਰਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ,
ਵਿਧਾਯ ਵਾਰ੍षਿਕੀਂ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਪਸੀਮ੍
ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਚੌਥੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਤਪ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ,
ਕਾਰ੍ਯਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮਭੀਪ੍ਸੁਭਿਃ
ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਤ੍ਰਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨੈਵੇਦ੍ਯਤਿਲਲਡੁਕੈਃ
ਇੱਥੇ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਤਿਲ ਅਤੇ ਮਿਠੇ ਲੱਡੂਆਂ ਦੇ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਹੋਮਂ ਤਿਲਾਜ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਯਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ 4.2.57.
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਿਲ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਸਮੇਤ ਹੋਮ ਕਰੇਗਾ,
ਵੈਦਿਕੋऽਵੈਦਿਕੋ ਵਾਪਿ ਯੋ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਗਜਾਨਨ
ਹਾਥੀ-ਮੁਖ, ਵੈਦਿਕ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਵੈਦਿਕ, ਜੋ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ,
ਇਮਾਂ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਮਮਕृਤਿਂ ਯਃ ਪਠਿष੍ਯਤਿ ਸਨ੍ਮਤਿਃ
ਜੋ ਇਹ ਮੇਰੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇਗਾ,
ਢੌਂਢੀਂ ਸ੍ਤੁਤਿਮਿਮਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਯਃ ਪਠੇਡ੍ਢੁਂਢਿ ਸਂਨਿਧੌ
ਜੋ ਧੁੰਢੀ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹੇਗਾ,
ਇਮਾਂ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਨਰੋ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਨਿਯਤਮਾਨਸਃ
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਜਪੇਗਾ,
ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਕਲਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਵਰਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਵਰਮਂਦਿਰਮ੍
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਖੇਤ, ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਘਰ—
ਸਰ੍ਵਸਂਪਤ੍ਕਰਂ ਨਾਮ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮੇਤਨ੍ਮਯੇਰਿਤਮ੍
ਇਹ ਮੇਰੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਸਭ ਸੰਪੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਿਦਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕ੍ਵਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯੇ ਗਮਿष੍ਯਤਃ
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੁਤੀ ਜਪ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਕਥਯਾਮ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤ੍ਵੇਤੇ ਦਿਵੌਕਸਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਸੁਣਨ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਗਂਗਾਸਿ ਸਂਭੇਦੇ ਨਾਮਤੋਰ੍ਕਵਿਨਾਯਕਃ
ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੋਰਕ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਗੋ ਨਾਮ ਗਣਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਦੁਰ੍ਗਤਿਨਾਸ਼ਨਃ 4.2.57.
ਉਥੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਦੁਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।