ਕੁਂਡਂ ਚਖਾਨ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਵਿਮਲੋਦਕ ਸਂਜ੍ਞਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਖੋਦਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਮਲੋਦਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪੁਰਾ
ਮੈਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਉਥੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਏਕਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲਮੀਕਿ ਸੀ।
ਏਕਦਾ ਸ ਹਿ ਹੇਮਂਤੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਮਾਸਿ ਤਪੋਧਨਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਤਪਸੀ ਨੇ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਚਕਾਰ ਭਸ੍ਮਨਾ ਸ੍ਨਾਨਮਾਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।
ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਸ੍ਤਕਪਾਂਸੁਸ਼੍ਚ ਸਂਧ੍ਯਾਮਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀਂ ਸ੍ਮਰਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਤਮਕ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤੀ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਹਾਰਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪੁਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ षਡ੍ਜਾਦਿਸ੍ਵਰਭੇਦਤਃ 4.2.54.
ਉਸ ਨੇ ਓਮ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੜਜ ਤੋਂ ਆਗੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕੀਤੀ।
ਅਂਗਹਾਰੈਰ੍ਮਨੋਹਾਰਿ ਚਾਰੀ ਮਂਡਲਸਂਯੁਤਮ੍
ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ ਅਤੇ ਗੋਲ ਚਲਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
ਅਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਘੋਰਮਤੀਵ ਵਿਕृਤਾਕृਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਰੂਕ੍ਸ਼ਸ੍ਫੁਟਿਤਕੇਸ਼ਾਗ੍ਰਂ ਮਹਾਲਂਬ ਸ਼ਿਰੋਧਰਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ گردਨ ਲੰਮੀ ਤੇ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮਹਾਵਿਸ਼ਾਲਮੌਲਿਂ ਚ ਪ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵੀਭੂਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਾਲ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰਲਂਬਿਤ ਲਲਜ੍ਜਿਹ੍ਵਮਤ੍ਯੁਤ੍ਕਟ ਕृਕਾਟਿਕਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਲੰਮੀ ਤੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਬੜਾ ਬਹੁਤ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਿਮਗ੍ਨਕਕ੍ਸ਼ਾਕੁਹਰਂ ਸ਼ੁष੍ਕਹ੍ਰਸ੍ਵ ਭੁਜਦ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਖੱਡ ਸੁੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਵਿਸ਼ੁष੍ਕ ਪਾਂਸੁਲੋਤ੍ਕ੍ਰੋਡਂ ਪृष੍ਠਲਗ੍ਨੋਦਰਤ੍ਵਚਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਛਾਤੀ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਲਂਬ ਸ੍ਫਿਗ੍ਯੁਗਯੁਤਂ ਸ਼ੁष੍ਕਮੁष੍ਕਾਲ੍ਪਮੇਹਨਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਵਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੂਤਰ ਦਾ ਅੰਗ ਛੋਟਾ ਸੀ।
ਅਸ੍ਥਿਚਰ੍ਮਾਵਸ਼ੇषਂ ਚ ਸ਼ਿਰਾਜਾਲਿਤਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਅਤਿਵਿਸ੍ਤृਤ ਪਾਦਂ ਚ ਦੀਰ੍ਘਵਕ੍ਰਕृਸ਼ਾਂਗੁਲਿਮ੍ 4.2.54.
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਚੌੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਵਕਰੀਆਂ ਤੇ ਪਤਲੀਆਂ ਸਨ।
ਵਿਕਟਂ ਭੀषਣਾਕਾਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਮਤਿਲੋਮਸ਼ਮ੍
ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਭਿਆਨਕ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਮੂਰ੍ਤਂ ਭਯਾਨਕਮਿਵ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਭਯਪ੍ਰਦਮ੍ ਅਤਿਦੀਨਾਨਨਂ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍
ਉਹ ਜੀਵਤ ਡਰ ਦਾ ਰੂਪ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸੀ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'
ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਮਿਹ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਗਤਿਰੀਦृਸ਼ੀ
ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਤਾਪਸਾਨਾਂ ਚ ਨ ਭਯਂ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਾਨ੍ਮਨਾਕ੍
ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਾਪਸੋਦੀਰਿਤਮਿਤਿ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰੀਤਿਪੂਵਰ੍ਕਮ੍
ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰੱਖਸ਼ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਯਦਿ ਤੇ ਭਗਵਂਸ੍ਤਾਪਸੋਤ੍ਤਮ
ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਡੇ ਤਪਸਵੀ!
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਾਭਿਧਾਨੋਸ੍ਤਿ ਦੇਸ਼ੋ ਗੋਦਾਵਰੀ ਤਟੇ
ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਾਂਕਾ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ।
ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਗਤਿਮੀਦृਸ਼ੀਮ੍
ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਗਤੋ ਬਹੁਤਰਃ ਕਾਲਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਵਸਤੋ ਮੁਨੇ
ਮੁਨੇ, ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਵਰ੍षਤ੍ਯਪਿ ਮਹਾਮੇਘੇ ਧਾਰਾਸਾਰੈਰ੍ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ 4.2.54.
ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪਾਈ, ਫਿਰ ਵੀ—
ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਦਤ੍ਤਦਾਨਾ ਯੇ ਕृਤਤੀਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਤੀਰਥ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ—
ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਾਲੇ ਮਰੁਭੂਮੌ ਮੁਨੇ ਮਯਾ
ਮੁਨੇ, ਉਥੇ ਮਰੂਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।