ਸ੍ਵਯਂ ਵਸ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤੋਪਿ ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੀਰ੍ਥਵਾਸਿਨਮ੍
ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ,
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਵਸਂਤਿ ਯੇ ਧੀਰਾ ਆਪਂਚਤ੍ਵ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧੀਰ ਜੀਵ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ,
ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ਵਾਰਾਣਸੀਗੁਣਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਥਾਣੁ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ,
ਤਾਰਕਤ੍ਵਂ ਸਮਾਗਚ੍ਛ ਗਚ੍ਛਾਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮਾਨਸ
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ,
ਤਿਲਪਰ੍ਣ ਸ੍ਧੂਲਕਰ੍ਣ ਦृਮਿਚਂਡ ਪ੍ਰਭਾਮਯ
ਤਿਲਪਰਨ, ਧੂਲਕਰਨ, ਦ੍ਰਿਮਚੰਡ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਹਨ,
ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਕਿਰਾਤਾਖ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖ ਨਿਕੁਂਭਕ 4.2.53.
ਵੀਰਭਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਰਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਤੁਰਮੁਖ, ਨਿਕੁੰਭਕ,
ਨਾਦ੍ਰੀਣਾਂ ਨ ਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨ ਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਮਹੀਯਸਾਮ੍ 4.2.53.
ਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ,
ਤਾਰਕੇਸ਼ਂ ਮਹਾਲਿਂਗਂ ਤਾਰਕਾਖ੍ਯੋ ਗਣੋਤ੍ਤਮਃ 4.2.53.
ਤਾਰਕੇਸ਼, ਮਹਾ ਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਤਾਰਕ, ਜੋ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ,
ਸ੍ਕਂਦ ਉਵਾਚ ਕੁਂਭਸਂਭਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੋਤ੍ਵਵਹਿਤੋ ਭਵਾਨ੍
ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੁੰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ ਸੁਣ।
ਕਪਰ੍ਦੀ ਨਾਮ ਗਣਪਃ ਸ਼ਂਭੋਰਤ੍ਯਂਤਵਲ੍ਲਭਃ
ਕਪਰਦੀ ਨਾਮ ਦਾ ਗਣਪ, ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।
ਕੁਂਡਂ ਚਖਾਨ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਵਿਮਲੋਦਕ ਸਂਜ੍ਞਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਖੋਦਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਮਲੋਦਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪੁਰਾ
ਮੈਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਉਥੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਏਕਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲਮੀਕਿ ਸੀ।
ਏਕਦਾ ਸ ਹਿ ਹੇਮਂਤੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਮਾਸਿ ਤਪੋਧਨਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਤਪਸੀ ਨੇ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਚਕਾਰ ਭਸ੍ਮਨਾ ਸ੍ਨਾਨਮਾਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।
ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਸ੍ਤਕਪਾਂਸੁਸ਼੍ਚ ਸਂਧ੍ਯਾਮਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀਂ ਸ੍ਮਰਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਤਮਕ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤੀ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਹਾਰਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪੁਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ षਡ੍ਜਾਦਿਸ੍ਵਰਭੇਦਤਃ 4.2.54.
ਉਸ ਨੇ ਓਮ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੜਜ ਤੋਂ ਆਗੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕੀਤੀ।
ਅਂਗਹਾਰੈਰ੍ਮਨੋਹਾਰਿ ਚਾਰੀ ਮਂਡਲਸਂਯੁਤਮ੍
ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ ਅਤੇ ਗੋਲ ਚਲਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
ਅਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਘੋਰਮਤੀਵ ਵਿਕृਤਾਕृਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਰੂਕ੍ਸ਼ਸ੍ਫੁਟਿਤਕੇਸ਼ਾਗ੍ਰਂ ਮਹਾਲਂਬ ਸ਼ਿਰੋਧਰਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ گردਨ ਲੰਮੀ ਤੇ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮਹਾਵਿਸ਼ਾਲਮੌਲਿਂ ਚ ਪ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵੀਭੂਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਾਲ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰਲਂਬਿਤ ਲਲਜ੍ਜਿਹ੍ਵਮਤ੍ਯੁਤ੍ਕਟ ਕृਕਾਟਿਕਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਲੰਮੀ ਤੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਬੜਾ ਬਹੁਤ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਿਮਗ੍ਨਕਕ੍ਸ਼ਾਕੁਹਰਂ ਸ਼ੁष੍ਕਹ੍ਰਸ੍ਵ ਭੁਜਦ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਖੱਡ ਸੁੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਵਿਸ਼ੁष੍ਕ ਪਾਂਸੁਲੋਤ੍ਕ੍ਰੋਡਂ ਪृष੍ਠਲਗ੍ਨੋਦਰਤ੍ਵਚਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਛਾਤੀ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਲਂਬ ਸ੍ਫਿਗ੍ਯੁਗਯੁਤਂ ਸ਼ੁष੍ਕਮੁष੍ਕਾਲ੍ਪਮੇਹਨਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਵਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੂਤਰ ਦਾ ਅੰਗ ਛੋਟਾ ਸੀ।
ਅਸ੍ਥਿਚਰ੍ਮਾਵਸ਼ੇषਂ ਚ ਸ਼ਿਰਾਜਾਲਿਤਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਅਤਿਵਿਸ੍ਤृਤ ਪਾਦਂ ਚ ਦੀਰ੍ਘਵਕ੍ਰਕृਸ਼ਾਂਗੁਲਿਮ੍ 4.2.54.
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਚੌੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਵਕਰੀਆਂ ਤੇ ਪਤਲੀਆਂ ਸਨ।
ਵਿਕਟਂ ਭੀषਣਾਕਾਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਮਤਿਲੋਮਸ਼ਮ੍
ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਭਿਆਨਕ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਮੂਰ੍ਤਂ ਭਯਾਨਕਮਿਵ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਭਯਪ੍ਰਦਮ੍ ਅਤਿਦੀਨਾਨਨਂ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍
ਉਹ ਜੀਵਤ ਡਰ ਦਾ ਰੂਪ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸੀ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'