ਤਤ੍ਰੇਤਿਹਾਸੋ ਯੋ ਵृਤ੍ਤਸ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਹੁਣ, ਹੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਥੇ ਹੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਆਸੀਤ੍ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਭਾਚਾਰਃ ਸਦਾਤਿਥਿਜਨਪ੍ਰਿਯਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ।
ਭਰ੍ਤृਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਰਤਾ ਗृਹਕਰ੍ਮਸੁਪੇਸ਼ਲਾ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਮੂਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਥਮੇਪਾਦੇ ਤਥਾ ਕੇਂਦ੍ਰੇ ਬृਹਸ੍ਪਤੌ
ਜਦੋਂ ਮੂਲ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸੀ—
ਸੁਰੂਪਾ ਵਿਨਯਾਚਾਰਾ ਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਨਮ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।
ਯਥਾਯਥਾ ਸਮੈਧਿष੍ਟ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪਿਤृਮਂਦਿਰੇ
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਵਧਦੀ ਗਈ।
ਕਸ੍ਮੈ ਦੇਯਾ ਵਰਾ ਕਨ੍ਯਾ ਸੁਰਮ੍ਯੇਯਂ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ?
ਕੁਲੇਨ ਵਯਸਾ ਚਾਪਿ ਸ਼ੀਲੇਨਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ 4.1.47.
ਕੁਲ, ਉਮਰ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—
ਇਤਿ ਚਿਂਤਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰੋਭੂਦਤਿਦਾਰੁਣਃ
ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਨ੍ਮੂਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਵਿਪਾਕੇਨ ਚਿਂਤਾਖ੍ਯੇਨ ਜ੍ਵਰੇਣ ਚ
ਉਸ ਮੂਲ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਕਰਕੇ—
ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਨ੍ਯਾਯਾਃ ਸਾ ਜਨਨ੍ਯਪਿ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਓ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਚਲਿ ਬੈਠੀ।
ਧਰ੍ਮੋਯਂ ਸਹਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਜੀਵਤਾਜੀਵਤਾਪਿ ਵਾ
ਇਹੀ ਰੀਤ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ।
ਨਾਪਤ੍ਯਂ ਪਾਤਿ ਨੋ ਮਾਤਾ ਨ ਪਿਤਾ ਨੈਵ ਬਾਂਧਵਾਃ
ਨਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਓ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾਪਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪਂਚਤ੍ਵਮਾਪ੍ਤਯੋਃ
ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਚਲਿ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
ਚਿਂਤਾਮਵਾਪ ਮਹਤੀਮਨਾਥਾ ਦੈਨ੍ਯਮਾਗਤਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ।
ਦੁਸ੍ਤਰਂ ਪਾਰਮਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਭਿਭਾਵਿ ਯਤ੍
ਇਹ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੀ ਔਖੀ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਸਭ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੀ?
ਤਦਦਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਸ੍ਵੈਰਮਹਮਨ੍ਯਂ ਵਰਂ ਵृਣੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰ ਲਵਾਂ?
ਸ੍ਵਾਧੀਨੋਪਿ ਨ ਤਤ੍ਤੇਨ ਵृਤੇਨਾਪਿ ਹਿ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ 4.1.47.
ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਐਸਾ ਚੁਣਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ?
ਯੁਵਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਪਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਦੇ ਰਹੇ ਹੋ,
ਪਿਤ੍ਰੋਰੁਪਰਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਂ ਚ ਤਥਾਵਿਧਮ੍
ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਵੇਖਿਆ,
ਯਾਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਚਾਹਂ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਰਿਪਾਲਿਤਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਾਲਿਆ,
ਅਹੋ ਦੇਹੋਪ੍ਯਹੋਂਗਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪੁਰੋ ਮਮ
ਹਾਏ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਹਸਤੀ ਵੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਦृਢਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਪ ਉਗ੍ਰਂ ਚਚਾਰ ਹ
ਉਸ ਨੇ ਪੱਕਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀਆ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ, ਸਖ਼ਤ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਪਸ੍ਯਮਾਨਾਯਾਮੇਕਾਚ੍ਛਾਗੀ ਲਘੀਯਸੀ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਹੀ ਖਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤृਣਪਰ੍ਣਾਦਿਕਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਾਯਮਭ੍ਯਵਹृਤ੍ਯ ਸਾ
ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਘਾਹ, ਪੱਤੇ ਆਦਿ ਹੀ ਖਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤਤ ਇਤ੍ਥਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਸੁ ਪਂਚषਾ ਸੁਸਮਾਸੁ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਸਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘ ਗਏ।
ਸਨ੍ਨਿਧਾਵੁਤ੍ਤਰਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਤਪਸ੍ਯਤੀਂ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍
ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਤਤੋ ਗਿਰਿਜਯਾ ਸ਼ਂਭੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਃ ਕਰੁਣਾਤ੍ਮਨਾ 4.1.47.
ਫਿਰ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਰ੍ਵਾਣੀਗਿਰਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਤਃ ਸ਼ਰ੍ਵਃ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਸਰਵਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਰਵ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ,
ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋਸ੍ਮਿ ਵਰਂ ਵਰਯ ਸੁਵ੍ਰਤੇ
ਸੁਭਾਗਣੀ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ; ਚੰਗੀ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੰਗ ਜੋ ਤੂੰ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।