ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਨਾਨਾਦ੍ਯਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍
ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ —
ਨਾਰ੍ਥਵਾਦੋਯਮੁਦਿਤਃ ਸ੍ਤੁਤਿਵਾਦੋ ਨ ਵੈ ਮੁਨੇ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਵਡਾਈ ਜਾਂ ਅਤਿਰੋਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਰਂਗਿਣੀ
ਜਿਥੇ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਨੇ, ਤੇ ਜਿਥੇ ਸੁਰਗ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ—
ਉਦਾਹਰਂਤਿ ਯੇ ਮੂਢਾਃ ਕੁਤਰ੍ਕਬਲਦਰ੍ਪਿਤਾਃ
ਉਹ ਮੂਰਖ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਤਰਕਾਂ ਦੇ ਗੁਮਾਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕਾਸ਼ਿਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਹਿਮ੍ਨੋ ਮਹਤਸ੍ਤੁਲਾਮ੍
—ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਨਾਸ੍ਤਿਕਾ ਵੇਦਬਾਹ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੋਦਰਪਰਾਯਣਾਃ
ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ, ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਲਾਰ੍ਕਕਰਨਿष੍ਟਪ੍ਤਾ ਅਸਿਧਾਰ ਵਿਖਂਡਿਤਾਃ
ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਮਹਿਮਾਨਮਿਮਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲੋਲਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—
ਤਤ੍ਰ ਨਾਮ੍ਨੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਕੇਣ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ 'ਉੱਤਰਾਰਕ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਾਪਯਨ੍ਦੁਃਖਸਂਘਾਤਂ ਸਾਧੂਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਰਵਿਃ
ਸੂਰਜ, ਜਦੋਂ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੇਤਿਹਾਸੋ ਯੋ ਵृਤ੍ਤਸ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਹੁਣ, ਹੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਥੇ ਹੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਆਸੀਤ੍ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਭਾਚਾਰਃ ਸਦਾਤਿਥਿਜਨਪ੍ਰਿਯਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ।
ਭਰ੍ਤृਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਰਤਾ ਗृਹਕਰ੍ਮਸੁਪੇਸ਼ਲਾ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਮੂਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਥਮੇਪਾਦੇ ਤਥਾ ਕੇਂਦ੍ਰੇ ਬृਹਸ੍ਪਤੌ
ਜਦੋਂ ਮੂਲ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸੀ—
ਸੁਰੂਪਾ ਵਿਨਯਾਚਾਰਾ ਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਨਮ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।
ਯਥਾਯਥਾ ਸਮੈਧਿष੍ਟ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪਿਤृਮਂਦਿਰੇ
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਵਧਦੀ ਗਈ।
ਕਸ੍ਮੈ ਦੇਯਾ ਵਰਾ ਕਨ੍ਯਾ ਸੁਰਮ੍ਯੇਯਂ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ?
ਕੁਲੇਨ ਵਯਸਾ ਚਾਪਿ ਸ਼ੀਲੇਨਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ 4.1.47.
ਕੁਲ, ਉਮਰ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—
ਇਤਿ ਚਿਂਤਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰੋਭੂਦਤਿਦਾਰੁਣਃ
ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਨ੍ਮੂਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਵਿਪਾਕੇਨ ਚਿਂਤਾਖ੍ਯੇਨ ਜ੍ਵਰੇਣ ਚ
ਉਸ ਮੂਲ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਕਰਕੇ—
ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਨ੍ਯਾਯਾਃ ਸਾ ਜਨਨ੍ਯਪਿ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਓ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਚਲਿ ਬੈਠੀ।
ਧਰ੍ਮੋਯਂ ਸਹਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਜੀਵਤਾਜੀਵਤਾਪਿ ਵਾ
ਇਹੀ ਰੀਤ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ।
ਨਾਪਤ੍ਯਂ ਪਾਤਿ ਨੋ ਮਾਤਾ ਨ ਪਿਤਾ ਨੈਵ ਬਾਂਧਵਾਃ
ਨਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਓ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾਪਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪਂਚਤ੍ਵਮਾਪ੍ਤਯੋਃ
ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਚਲਿ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
ਚਿਂਤਾਮਵਾਪ ਮਹਤੀਮਨਾਥਾ ਦੈਨ੍ਯਮਾਗਤਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ।
ਦੁਸ੍ਤਰਂ ਪਾਰਮਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਭਿਭਾਵਿ ਯਤ੍
ਇਹ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੀ ਔਖੀ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਸਭ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੀ?
ਤਦਦਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਸ੍ਵੈਰਮਹਮਨ੍ਯਂ ਵਰਂ ਵृਣੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰ ਲਵਾਂ?
ਸ੍ਵਾਧੀਨੋਪਿ ਨ ਤਤ੍ਤੇਨ ਵृਤੇਨਾਪਿ ਹਿ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ 4.1.47.
ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਐਸਾ ਚੁਣਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ?
ਯੁਵਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਪਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਦੇ ਰਹੇ ਹੋ,
ਪਿਤ੍ਰੋਰੁਪਰਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਂ ਚ ਤਥਾਵਿਧਮ੍
ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਵੇਖਿਆ,