ਕृਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਨਰੈਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਵਧਿ
ਜੋ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ —
ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਸਿਸਂਭੇਦੇ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ
ਮਨੁੱਖ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ —
ਲੋਲਾਰ੍ਕਸਂਗਮੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦਾਨਂ ਹੋਮਂ ਸੁਰਾਰ੍ਚਨਮ੍
ਲੋਲਾਰਕ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ —
ਸੂਰ੍ਯੋਪਰਾਗੇ ਲੋਲਾਰ੍ਕੇ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਲੋਲਾਰਕ ਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ —
ਲੋਲਾਰ੍ਕੇ ਰਥਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਗਂਗਾਸਿਸਂਗਮੇ
ਰਥਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਲੋਲਾਰਕ ਤੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ —
ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਕਵਾਰਂ ਲੋਲਾਰ੍ਕਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰਵਿਵਾਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਲੋਲਾਰਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ —
ਨ ਤਸ੍ਯ ਦੁਃਖਂ ਨੋ ਪਾਮਾ ਨ ਦਦ੍ਰੁਰ੍ਨ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਨਾ ਕੋਟ, ਨਾ ਖੁਜਲੀ।
ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਮੁषਿਤ੍ਵਾਪਿ ਯੋ ਲੋਲਾਰ੍ਕਂ ਨ ਸੇਵਤੇ
ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਲੋਲਾਰਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ —
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਾਸ਼ਿਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਲੋਲਾਰ੍ਕਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ਿਰਃ
ਕਾਸੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਲਾਰਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਾਂਤਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਮੀਵਲਯਗਾਨ੍ਯਪਿ 4.1.46.
ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ —
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਨਾਨਾਦ੍ਯਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍
ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ —
ਨਾਰ੍ਥਵਾਦੋਯਮੁਦਿਤਃ ਸ੍ਤੁਤਿਵਾਦੋ ਨ ਵੈ ਮੁਨੇ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਵਡਾਈ ਜਾਂ ਅਤਿਰੋਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਰਂਗਿਣੀ
ਜਿਥੇ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਨੇ, ਤੇ ਜਿਥੇ ਸੁਰਗ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ—
ਉਦਾਹਰਂਤਿ ਯੇ ਮੂਢਾਃ ਕੁਤਰ੍ਕਬਲਦਰ੍ਪਿਤਾਃ
ਉਹ ਮੂਰਖ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਤਰਕਾਂ ਦੇ ਗੁਮਾਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕਾਸ਼ਿਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਹਿਮ੍ਨੋ ਮਹਤਸ੍ਤੁਲਾਮ੍
—ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਨਾਸ੍ਤਿਕਾ ਵੇਦਬਾਹ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੋਦਰਪਰਾਯਣਾਃ
ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ, ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਲਾਰ੍ਕਕਰਨਿष੍ਟਪ੍ਤਾ ਅਸਿਧਾਰ ਵਿਖਂਡਿਤਾਃ
ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਮਹਿਮਾਨਮਿਮਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲੋਲਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—
ਤਤ੍ਰ ਨਾਮ੍ਨੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਕੇਣ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ 'ਉੱਤਰਾਰਕ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਾਪਯਨ੍ਦੁਃਖਸਂਘਾਤਂ ਸਾਧੂਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਰਵਿਃ
ਸੂਰਜ, ਜਦੋਂ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੇਤਿਹਾਸੋ ਯੋ ਵृਤ੍ਤਸ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਹੁਣ, ਹੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਥੇ ਹੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਆਸੀਤ੍ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਭਾਚਾਰਃ ਸਦਾਤਿਥਿਜਨਪ੍ਰਿਯਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ।
ਭਰ੍ਤृਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਰਤਾ ਗृਹਕਰ੍ਮਸੁਪੇਸ਼ਲਾ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਮੂਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਥਮੇਪਾਦੇ ਤਥਾ ਕੇਂਦ੍ਰੇ ਬृਹਸ੍ਪਤੌ
ਜਦੋਂ ਮੂਲ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸੀ—
ਸੁਰੂਪਾ ਵਿਨਯਾਚਾਰਾ ਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਨਮ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।
ਯਥਾਯਥਾ ਸਮੈਧਿष੍ਟ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪਿਤृਮਂਦਿਰੇ
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਵਧਦੀ ਗਈ।
ਕਸ੍ਮੈ ਦੇਯਾ ਵਰਾ ਕਨ੍ਯਾ ਸੁਰਮ੍ਯੇਯਂ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ?
ਕੁਲੇਨ ਵਯਸਾ ਚਾਪਿ ਸ਼ੀਲੇਨਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ 4.1.47.
ਕੁਲ, ਉਮਰ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—
ਇਤਿ ਚਿਂਤਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰੋਭੂਦਤਿਦਾਰੁਣਃ
ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਨ੍ਮੂਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਵਿਪਾਕੇਨ ਚਿਂਤਾਖ੍ਯੇਨ ਜ੍ਵਰੇਣ ਚ
ਉਸ ਮੂਲ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਕਰਕੇ—