ਸ੍ਮृਤਿਮਾਤ੍ਰਪਥਂਗਤੋਪਿ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਤਾਪਮਪਾਕਰੋਤ੍ਯਲਮ੍
ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਕਾਸ਼ਿ ਸਮਾਗਤੋऽਨਿਲੋ ਯਦਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿष੍ਵਜੇਨ੍ਮਮ
ਹੇ ਕਾਸੀ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲਵੇ,
ਅਗਮਿष੍ਯਦਹੋਕਥਂ ਸਤਾਪੋ ਨਨੁ ਦਕ੍ਸ਼ਾਂਗਜਯਾਯ ਏਧਿਤਃ
ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਆਉਣਾ ਹੀ ਸੀ।
ਨ ਤਥੋਜ੍ਝਿਤਦੇਹਯਾਤਯਾ ਮਮ ਦਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭਵਯਾਮਨੋऽਦੁਨੋਤ੍
ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਨਾ ਨਹੀਂ ਪੀੜਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਨੇ।
ਅਯਿ ਕਾਸ਼ਿ ਮੁਦਾ ਕਦਾ ਪੁਨਸ੍ਤਵ ਲਪ੍ਸ੍ਯੇ ਸੁਖਮਂਗਸਂਗਜਮ੍
ਹੇ ਕਾਸੀ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ?
ਅਯਿ ਕਾਸ਼ਿ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਾਘਸਂਘੇ ਤਵਵਿਸ਼੍ਲੇषਜਆਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ
ਹੇ ਕਾਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਅਗਮਨ੍ਮਮ ਦਕ੍ਸ਼ਜਾ ਵਿਯੋਗਜੋ ਦਵਥੁਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਘਿਮਵਤ੍ਸੁਤੌषਧੇਨ
ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੁਖਾਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਮਨਸੇਤਿ ਗृਣਂਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ਿਵਃ ਸੁਤਰਾਂ ਸਂਵृਤਤਾਪਵੈਕृਤਃ 4.1.44.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਮੀ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ।
ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਵਪੁषੋਰ੍ਧਯਾਨਯਾਪ੍ਯਪਰਿਜ੍ਞਾਤ ਵਿਯੋਗਕਾਰਣਃ
ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਤਵ ਭੂਤਿਰਹੋ ਵਿਭੂਤਿਦਾਤ੍ਰੀ ਸਕਲਾਪਤ੍ਕਲਿਕਾਪਿ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀ
ਹੇ ਵੈਭਵ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦਨੀਕ੍ਸ਼ਣਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਵਿਭੋ ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਂਤਿ ਜਗਂਤਿ ਸ਼ੋਚ੍ਯਵਤ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼।
ਭਵਤਃ ਪਰਿਤਾਪਹੇਤਵੋ ਨ ਭਵਂਤੀਂਦੁ ਦਿਵਾਕਰਾਗ੍ਨਯਃ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਭੁਜਗਾਭੁਜਗਾਃ ਸਦੈਵ ਤੇऽਮੀ ਨ ਵਿषਂ ਸਂਕ੍ਰਮਤੇ ਚ ਨੀਲਕਂਠ
ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ, ਇਹ ਸੱਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਇਤਿ ਸਂਸृਤਿਸਂਬੀਜਜਨਨ੍ਯਾਭਿਹਿਤੇ ਹਿਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।
ਸਤ੍ਵਰਂ ਸ਼ਿਵਯਾਜ੍ਞਾਯਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਕਾਸ਼੍ਯਾਹृਤੋਹਰਃ
ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਯਜਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ।
ਅਥਬਾਲਸਖੀ ਭੂਤ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਨਨਵੀਰੁਧਮ੍
ਜਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਕੋਲ ਗਈ।
ਕृਤਪੁਂਡਰੀਕਸ਼ੋਭਾਂ ਸ੍ਮਰਹਰਕਾਸ਼ੀਂ ਪੁਰੀਂ ਯਾਵਃ
ਉਹ ਲੋਕ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸਮਰਹਰ ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਧਰਾਧਰੇਂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਧਰਾਤਿਸੁਂਦਰਾ ਨ ਮਾਂ ਤਥਾਸ੍ਯਾਪਿ ਧਿਨੋਤਿ ਧੂਰ੍ਜਟੇ 4.1.44.
ਹੇ ਧੂਰਜਟੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਨ ਯਤ੍ਰ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਕਲਿਕਾਲਜਂ ਭਯਂ ਨ ਯਤ੍ਰ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਮਰਣਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਭਵਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਨਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਨੋ ਸਂਤਿ ਪੁਰਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਪਦੇਪਦੇ ਸਰ੍ਵਸਮृਦ੍ਧਿਭੂਮਯਃ
ਇੱਥੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ? ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਥਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪੇ ਸਂਤਿ ਨ ਕਿਂ ਪੁਰਃ ਸ਼ਤਂ ਸਮਸ੍ਤਕੌਤੂਹਲਜਨ੍ਮਭੂਮਯਃ
ਕੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਐਸੀਆਂ ਸੌ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜਬ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਾਸ਼ਿਵਿਯੋਗਜੋ ਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਯਥਾਤ੍ਰ ਮਾਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇੱਥੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਯਾ ਨ ਮੇਨੇ ਮਮਜਨ੍ਮਭੂਮਿਕਾ ਵਿਯੋਗਜਨ੍ਮਾ ਪਰਿਦਾਘਈਸ਼ਿਤਃ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚੀ ਸੀ।
ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੋਤ੍ਰ ਸਮਕ੍ਸ਼ਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਸ੍ਤਨੂਭृਤਾ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਇੱਥੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
ਨ ਮੁਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤੀਹ ਤਥਾ ਸਮਾਧਿਨਾ ਸ੍ਥਿਰੇਂਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵੋਜ੍ਝਿਤ ਤਤ੍ਸਮਾਧਿਨਾ
ਇੱਥੇ, ਜਿਸ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਠੀਕ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਨ ਨਾਕਲੋਕੇ ਸੁਖਮਸ੍ਤਿ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਕੁਤਸ੍ਤੁ ਪਾਤਾਲਤਲੇऽਤਿਸੁਂਦਰੇ
ਐਸਾ ਸੁਖ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਿਨ੍ਭਵਤੋऽਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਨ ਕਦਾਪਿ ਮੁਕ੍ਤੇ
ਤੇਰੇ ਖੇਤਰ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕismet ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
षਡਂਗਯੋਗਾਨ੍ਨਹਿ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਨृਭਿਃ ਸ਼ਰੀਰਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਹਸਾਤ੍ਰ ਲਭ੍ਯਤੇ 4.1.44.
ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਐਸੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਵਰਂ ਹਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਮਬੁਦ੍ਧਿਵੈਭਵਂ ਨ ਮਾਨਵਤ੍ਵਂ ਬਹੁਬੁਦ੍ਧਿਭਾਜਨਮ੍
ਇਹੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਲਏ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਕਲ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਲੇ ਨਹੀਂ।
ਦृਸ਼ੌ ਕृਤਾਰ੍ਥੇ ਕृਤਕਾਸ਼ਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਨੁਃਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਸ਼ਿਵਕਾਸ਼ਿਵਾਸਿਨੀ
ਅੱਖਾਂ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।