ਨਿਵਸਞ੍ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਃ ਕृਸ਼ਰਜਨੀਸ਼ ਕਲਾਮਨੋਹਰਃ
ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਰਾ, ਆਪਣੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਵਰਗੀ ਕਾਇਆ 'ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਵਿਰਹਾਨਲਸ਼ਾਂਤਯੇ ਤਦਾ ਸਮਲੇਪਿ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿਣਾਪਿ ਯਃ ।। ਮਲਯੋਦ੍ਭਵ ਪਂਕ ਏष ਸ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇਹ੍ਯਧੁਨਾ ਪਿਪਾਂਸੁਤਾਮ੍ । ੩ ਪਰਿਤਾਪਹਰਾਣਿ ਪਦ੍ਮਿਨੀਨਾਂ ਮृਦੁਲਾਨ੍ਯਪਿ ਕਂਕਣੀਕृਤਾਨਿ
ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਨੇ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਈ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੀਪ ਲਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹੁਣ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਹੈ; ਪਦਮ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਚੂੜੀਆਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੀ ਪਹਿਨੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਯਦੁ ਦੁਗ੍ਧਨਿਧਿਂ ਨਿਮਥ੍ਯਦੇਵੈਰ੍ਮृਦੁਸਾਰਃ ਸਮਕਰ੍षਿ ਪੂਰ੍ਣਚਂਦ੍ਰਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ, ਤਾਂ ਨਰਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਨਣੀ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਈ।
ਯਦਦੀਧਰਦੇष ਜਾਤਤਾਪਃ ਪृਥੁਲੇ ਮੌਲਿਜਟਾਨਿ ਕੁਂਜਕੋਣੇ
ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੋਂ ਤਪਤ ਗਰਮੀ ਉਠੀ, ਉਹ ਮੋਟੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਈ ਗਈ।
ਮਹਤੋ ਵਿਰਹਸ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰਃ ਪ੍ਰਸਭਂਤਸ੍ਯਵਸ਼ੀ ਵਸ਼ਂਗਤਃ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਅਤਿਚਿਤ੍ਰਮਿਦਂ ਯਦਾਤ੍ਮਨਾ ਸ਼ੁਚਿਰਪ੍ਯੇष ਕृਪੀਟਯੋਨਿਨਾ
ਇਹ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ, ਆਪਣੇ ਸੁੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ।
ਨਿਜਭਾਲਤਲਂ ਕਲਾਨਿਧੇਃ ਕਲਯਾ ਨਿਤ੍ਯਮਲਂਕਰੋਤਿ ਯਃ
ਉਹ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਨਣੀ ਦੀ ਇਕ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਨਣੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ।
ਗਰਲਂ ਗਲਨਾਲਿਕਾਤਲੇ ਵਿਲਸੇਦਸ੍ਯ ਨ ਤੇਨ ਤਾਪਿਤਃ 4.1.44.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਵਿਲਸਦ੍ਧਰਿਚਂਦਨੋਦਕਚ੍ਛਟਯਾ ਤਦ੍ਵਿਰਹਾਪਨੁਤ੍ਤਯੇ
ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਕਲਭ੍ਰਮਮੇष ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ਸ੍ਰਗਹਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯਪਦੇਸ਼ਜਂ ਹਰਃ
ਹਰ ਜੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਿਮਾਤ੍ਰਪਥਂਗਤੋਪਿ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਤਾਪਮਪਾਕਰੋਤ੍ਯਲਮ੍
ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਕਾਸ਼ਿ ਸਮਾਗਤੋऽਨਿਲੋ ਯਦਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿष੍ਵਜੇਨ੍ਮਮ
ਹੇ ਕਾਸੀ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲਵੇ,
ਅਗਮਿष੍ਯਦਹੋਕਥਂ ਸਤਾਪੋ ਨਨੁ ਦਕ੍ਸ਼ਾਂਗਜਯਾਯ ਏਧਿਤਃ
ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਆਉਣਾ ਹੀ ਸੀ।
ਨ ਤਥੋਜ੍ਝਿਤਦੇਹਯਾਤਯਾ ਮਮ ਦਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭਵਯਾਮਨੋऽਦੁਨੋਤ੍
ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਨਾ ਨਹੀਂ ਪੀੜਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਨੇ।
ਅਯਿ ਕਾਸ਼ਿ ਮੁਦਾ ਕਦਾ ਪੁਨਸ੍ਤਵ ਲਪ੍ਸ੍ਯੇ ਸੁਖਮਂਗਸਂਗਜਮ੍
ਹੇ ਕਾਸੀ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ?
ਅਯਿ ਕਾਸ਼ਿ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਾਘਸਂਘੇ ਤਵਵਿਸ਼੍ਲੇषਜਆਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ
ਹੇ ਕਾਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਅਗਮਨ੍ਮਮ ਦਕ੍ਸ਼ਜਾ ਵਿਯੋਗਜੋ ਦਵਥੁਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਘਿਮਵਤ੍ਸੁਤੌषਧੇਨ
ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੁਖਾਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਮਨਸੇਤਿ ਗृਣਂਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ਿਵਃ ਸੁਤਰਾਂ ਸਂਵृਤਤਾਪਵੈਕृਤਃ 4.1.44.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਮੀ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ।
ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਵਪੁषੋਰ੍ਧਯਾਨਯਾਪ੍ਯਪਰਿਜ੍ਞਾਤ ਵਿਯੋਗਕਾਰਣਃ
ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਤਵ ਭੂਤਿਰਹੋ ਵਿਭੂਤਿਦਾਤ੍ਰੀ ਸਕਲਾਪਤ੍ਕਲਿਕਾਪਿ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀ
ਹੇ ਵੈਭਵ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦਨੀਕ੍ਸ਼ਣਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਵਿਭੋ ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਂਤਿ ਜਗਂਤਿ ਸ਼ੋਚ੍ਯਵਤ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼।
ਭਵਤਃ ਪਰਿਤਾਪਹੇਤਵੋ ਨ ਭਵਂਤੀਂਦੁ ਦਿਵਾਕਰਾਗ੍ਨਯਃ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਭੁਜਗਾਭੁਜਗਾਃ ਸਦੈਵ ਤੇऽਮੀ ਨ ਵਿषਂ ਸਂਕ੍ਰਮਤੇ ਚ ਨੀਲਕਂਠ
ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ, ਇਹ ਸੱਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਇਤਿ ਸਂਸृਤਿਸਂਬੀਜਜਨਨ੍ਯਾਭਿਹਿਤੇ ਹਿਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।
ਸਤ੍ਵਰਂ ਸ਼ਿਵਯਾਜ੍ਞਾਯਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਕਾਸ਼੍ਯਾਹृਤੋਹਰਃ
ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਯਜਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ।
ਅਥਬਾਲਸਖੀ ਭੂਤ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਨਨਵੀਰੁਧਮ੍
ਜਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਕੋਲ ਗਈ।
ਕृਤਪੁਂਡਰੀਕਸ਼ੋਭਾਂ ਸ੍ਮਰਹਰਕਾਸ਼ੀਂ ਪੁਰੀਂ ਯਾਵਃ
ਉਹ ਲੋਕ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸਮਰਹਰ ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਧਰਾਧਰੇਂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਧਰਾਤਿਸੁਂਦਰਾ ਨ ਮਾਂ ਤਥਾਸ੍ਯਾਪਿ ਧਿਨੋਤਿ ਧੂਰ੍ਜਟੇ 4.1.44.
ਹੇ ਧੂਰਜਟੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਨ ਯਤ੍ਰ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਕਲਿਕਾਲਜਂ ਭਯਂ ਨ ਯਤ੍ਰ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਮਰਣਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਭਵਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਨਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਨੋ ਸਂਤਿ ਪੁਰਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਪਦੇਪਦੇ ਸਰ੍ਵਸਮृਦ੍ਧਿਭੂਮਯਃ
ਇੱਥੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ? ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਥਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।