ਅਲ੍ਪਾਹਾਰੋ ਰਹਃਸ੍ਥਾਯੀ ਤ੍ਤ੍ਵਿਂਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇष੍ਵਲੋਲੁਪਃ
ਘੱਟ ਖਾਣਾ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਲਾਲਚ ਨਾ ਕਰਨਾ।
ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਤੁ ਯਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਵਿਸ਼੍ਰਮੇਤ੍ 4.1.41.
ਜੇ ਵਿਰਕਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਆਰਾਮ ਕਰੇ,
ਸਂਚਿਤਂ ਯਦ੍ਗ੍ਰਹਸ੍ਥੇਨ ਪਾਪਮਾਮਰਣਾਂਤਿਕਮ੍
ਉਹ ਪਾਪ ਜੋ ਘਰਵਾਲਾ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਰਾਭਿਭਵਨਮਸਹ੍ਯਂ ਰੋਗਪੀਡਿਤਮ੍
ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਚੋਟ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵੇਖ ਕੇ,
ਨਾਨਾਯੋਨਿ ਨਿਵਾਸਂ ਚ ਵਿਯੋਗਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯੈਃ ਸਹ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਣਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਤੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ,
ਪੁਨਰ੍ਨਿਰਯਸਂਵਾਸਂਨਾਨਾਨਰਕਯਾਤਨਾਃ
ਫਿਰ ਨਰਕ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ,
ਦੇਹੇष੍ਵਨਿਤ੍ਯਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਤਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣੀ ਵੇਖ ਕੇ,
ਕਰਪਾਤ੍ਰੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਪਾਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਜੋ 'ਹਥ-ਕਟੋਰਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਿਖਿਆਰੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਕ੍ਰਮਾਦਾਸੇਵ੍ਯ ਪਂਡਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਸਂਯਤਃ ਕੁਬੁਦ੍ਧੀਨਾਮਾਤ੍ਮਾ ਬਂਧਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿ ਸ੍ਮृਤਿ ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯੋਪਨਿषਦਸ੍ਤਥਾ
ਵੇਦ, ਸ੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ—all ਇਹ ਹਨ।
ਵੇਦਾਨੁਵਚਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯ ਤਪੋ ਦਮਃ 4.1.41.
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ ਹਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯ ਆਤ੍ਮੈਵਾਸ਼੍ਰਮਵਰ੍ਤਿਭਿਃ
ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇਨ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਯੋਗਾਦृਤੇ ਨਹਿ
ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਯੋਗ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨਾਰਣ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਾਦ੍ਯੋਗੋ ਨ ਨਾਨਾਗ੍ਰਂਥ ਚਿਂਤਨਾਤ੍
ਯੋਗ ਨਾ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ।
ਨ ਚ ਪਦ੍ਮਾਸਨਾਦ੍ਯੋਗੋ ਨ ਵਾ ਘ੍ਰਾਣਾਗ੍ਰਵੀਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਯੋਗ ਨਾ ਤਾਂ ਪਦਮ ਆਸਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨੱਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਤੱਕਣ ਨਾਲ।
ਅਭਿਯੋਗਾਤ੍ਸਦਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਚ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍
ਪਰ ਯੋਗ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ, ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਕ੍ਰੀਡਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਸਦਾਤ੍ਮਮਿਥੁਨਸ੍ਯ ਚ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਨਾਲ।
ਅਤ੍ਰਾਤ੍ਮਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇੱਥੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—
ਸਂਯੋਗਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਮਨਸੋਰ੍ਯੋਗ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਯੇਂਦ੍ਰਿਯ ਸਂਯੋਗੋ ਯੋਗ ਇਤ੍ਯਪ੍ਯਪਂਡਿਤੈਃ
ਪਰ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਾ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ਸਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ 4.1.41.
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤਿਹੀਨਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਮਨ ਨੂੰ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ-ਗਿਆਤਾ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਖਾਨ੍ਯਂਤਰਾਣਿ ਵੈ
ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਵਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਸਭ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਖੇਤਰ-ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਤਦਸ੍ਤੀਤਿ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੈ ਕਹਿਣਾ ਵਿਰੋਧ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਹਿ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕੁਮਾਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸੁਖਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਾਭ੍ਯਸਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਹਿ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮਪ੍ਯੇਕਮੁਦਕਂ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਥਿਰਤਾਮਿਯਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਟਿਕਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,
ਅਤੋऽਨਿਲਂ ਨਿਰੁਂਧੀਤ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯ ਹੇਤਵੇ
ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਟਿਕਾਊਤਾ ਲਈ ਸਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।