ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਨਿਯੁਕ੍ਤੌ ਤੁ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੌ ਪਾਠੀਨਰੋਹਿਤੌ
—ਪਾਠੀਨ ਤੇ ਰੋਹਿਤਾ ਮੱਛੀ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—
ਸ਼੍ਵਾਵਿਦ੍ਗੋਧੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਚ ਜ੍ਞਾਤਾਸ਼੍ਚ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
—ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਗੋਧਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਵਿਚੋਂ ਜਾਣੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ।
ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਪਸ਼ੁਹਿਂਸਾ ਯਾ ਸਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਾ ਨੇਤਰਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਦੋਂ ਜਗ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ; ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ, ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਯਯੇ ਕ੍ਰਤੌ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਭੈषਜੇ ਵਿਪ੍ਰਕਾਮ੍ਯਯਾ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਯਜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋਵੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ, ਦਵਾਈ ਲਈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ—
ਨ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ਪਾਪਂ ਮृਗਯਾਵृਤ੍ਤਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਖਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸृष੍ਟਾਃ ਪਸ਼ੁ ਦ੍ਰੁਮ ਮृਗੌषਧੀਃ
ਯਜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਸ਼ੂ, ਦਰੱਖਤ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਪਿਤृਦੇਵਕ੍ਰਤੁਕृਤੇ ਮਧੁਪਰ੍ਕਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ 4.1.40.
ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦੇਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਧੁਪਰਕ ਰਸਮ ਲਈ ਵੀ।
ਯੋ ਜਂਤੂਨਾਤ੍ਮਪੁष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਦੁਰ੍ਬਲਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਝ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ—
ਭੋਕ੍ਤਾਨੁਮਂਤਾ ਸਂਸ੍ਕਰ੍ਤਾ ਕ੍ਰਯਿਵਿਕ੍ਰਯਿ ਹਿਂਸਕਾਃ
ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਮਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਸ਼ਤਂ ਵਰ੍षਾਣਿ ਯੋ ਯਜੇਤ੍
ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਯਥੈਵਾਤ੍ਮਾ ਪਰਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਃ ਸੁਖਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਖਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਰੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਨ ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਵਿਨਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਰ੍ਥਹੀਨੇ ਕੁਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਕਰਤਬ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਸੁਖਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੈਰਾਕਾਂਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਤਚ੍ਚ ਧਰ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਸੁਖ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਾਯਾਗਤੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਾਰਲੌਕਿਕਮ੍
ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਕਰਤਬ ਸਿਰਫ ਉਹ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ।
ਵਿਧਿਹੀਨਂ ਤਥਾऽਪਾਤ੍ਰੇ ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਣਯੋਗ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਵ੍ਯਸਨਾਰ੍ਥੇ ਕੁਟੁਂਬਾਰ੍ਥੇ ਯਦृਣਾਰ੍ਥੇ ਚ ਦੀਯਤੇ 4.1.40.
ਜੋ ਕੁਝ ਮੁਸੀਬਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਮਾਤਾਪਿਤृਵਿਹੀਨਂ ਯੋ ਮੌਂਜੀਪਾਣਿਗ੍ਰਹਾਦਿਭਿਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜਨੇਉ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੈਰ੍ਨ ਤਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਨਾਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਿਭਿਰ੍ਮਖੈਃ
ਉਹ ਕਰਤਬ ਨਾ ਤਾਂ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਰਸਮ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਭਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯੋ ਹ੍ਯਨਾਥਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਣਿਂ ਗ੍ਰਾਹਯਤੇ ਕृਤੀ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਕਰਤਬ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪਿਤृਗੇਹੇ ਤੁ ਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਰਜਃ ਪਸ਼੍ਯੇਦਸਂਸ੍ਕृਤਾ
ਜੋ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਮਹਾਵਾਰੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਤੇ ਜੋ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ,
ਯਸ੍ਤਾਂ ਪਰਿਣਯੇਨ੍ਮੋਹਾਤ੍ਸ ਭਵੇਦ੍ਵृषਲੀਪਤਿਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਟੀਆ ਦਰਜੇ ਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਦੋषਮੁਭਯੋਃ ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਰਸ੍ਯ ਚ
ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਵਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ,
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਵਿਤ੍ਰਾਃ ਸਤਤਂ ਨੈਤਾ ਦੁष੍ਯਂਤਿ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸੁਰੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਾਃ ਸੋਮਗਂਧਰ੍ਵ ਵਹ੍ਨਿਭਿਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਸੋਮ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਗਨਿ—ਨੇ ਭੋਗਿਆ ਸੀ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ੌਚਂ ਦਦੌ ਸੋਮਃ ਪਾਵਕਃ ਸਰ੍ਵਮੇਧ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੋਮ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੱਤੀ; ਅਗਨਿ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਖਸ਼ੀ।
ਕਨ੍ਯਾਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਰਜਃਕਾਲੇऽਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਲੋਮਦਰ੍ਸ਼ਨੇ 4.1.40.
ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਹਾਵਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਗਨਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਵੇਖ ਕੇ।
ਦृਸ਼੍ਯਰੋਮਾਤ੍ਵਪਤ੍ਯਘ੍ਨੀ ਕੁਲਘ੍ਨ੍ਯੁਦ੍ਗਤਯੌਵਨਾ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਿਖਣ ਵਾਲ, ਬਾਂਝਪਨ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ, ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਆਉਣ—
ਕਨ੍ਯਾਦਾਨਫਲਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ ਦ੍ਯਾਦਨਗ੍ਨਿਕਾਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵਿਅਾਹ ਲਈ ਕੁੜੀ ਦੇਣ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਨਾ ਦੇਵੇ।
ਕਨ੍ਯਾਮਭੁਕ੍ਤਾਂ ਸੋਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦਦਦ੍ਦਾਨਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਜੋ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾ ਭੋਗੀ ਹੋਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਾਹ ਲਈ ਕੁੜੀ ਦੇਣ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।