ਸ੍ਕਂਦ ਉਵਾਚ ਨੈਃਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਰਿਯੋਹੇਤੁਮਵਿਮੁਕ੍ਤ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਮ੍
ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਵਿਮੁਕਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦਾਮ੍ਨਾਤਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਂਚਂ ਨਿਰਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ।
ਤਦੇਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਪੂਰ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਗਮਪ੍ਯਹੋ
ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਜਬ ਹੈ!
ਭਵੋ ਧ੍ਰੁਵਂ ਯਦਤ੍ਰੈਵ ਮੋਚਯੇਤ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਸੁਮਹਦ੍ਭਿਸ੍ਤਪੋਭਿਰ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਮੋਚਯੇਤ੍
ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤਪਾਂਸ੍ਯਤਿਦੀਰ੍ਘਾਣਿ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯੈ ਸ਼ਿਵੋਰ੍ਥਯੇਤ੍
ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ।
ਅਯਮੇਵ ਮਹਾਯੋਗ ਉਪਯੋਗਸ੍ਤ੍ਵਿਹਾ ਪਰਃ
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਮਨੋਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਦਾਨਂ ਤਦਤ੍ਰ ਵੈ
ਇੱਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਗਂਗਾਮृਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤਪ ਏਤਦਿਹੋਤ੍ਤਮਮ੍ ਤੁਲਾ ਪੁਰੁष ਏਤਸ੍ਯਾਃ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍
ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਪ ਹੈ; ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਰਾਜੂ 'ਤੇ ਤੋਲਣ ਨਾਲ ਵੀ, ਇਹਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਹृਦਿ ਸਂਚਿਂਤ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯਦ੍ਵਿਨਿਮੀਲ੍ਯਤੇ 4.1.39.
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਇਦਮੇਵ ਤਪੋਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਯਦਿਂਦ੍ਰਿਯ ਵਿਲੋਲਤਾਮ੍
ਇਹੀ ਤਪ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਰੋਕ ਲਈ ਜਾਵੇ।
ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਯਦਾਪ੍ਯੇਤ ਵ੍ਰਤਾਚ੍ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣਾਤ੍ਫਲਮ੍
ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਮਾਸੋਪਵਾਸਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਫਲਂ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜ੍ਯਤੇ
ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਾਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਹਾਫਲਮ੍
ਚਤੁਰਮਾਸ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜੋ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—
षਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ਯਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਭੋਜਨ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਵਰ੍षਂ ਕृਤ੍ਵੋਪਵਾਸਾਨਿ ਲਭੇਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਦ੍ਵ੍ਰਤੀ
ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਮਾਸਿਮਾਸਿ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰਾਂਬੁ ਪਾਨਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਫਲਮ੍
ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਅਨਂਤੋ ਮਹਿਮਾ ਕਾਸ਼੍ਯਾਃ ਕਸ੍ਤਂ ਵਰ੍ਣਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਕਾਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਂਭੁਸ੍ਤਤ੍ਕਿਂਚਿਦਾਚष੍ਟੇ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਿਨਃ
ਸ਼ੰਭੂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮਾਰਂ ਸ੍ਮਾਰਂ ਸ੍ਮਰਰਿਪੋਃ ਪੁਰੀਂ ਤ੍ਵਮਿਵ ਸ਼ਂਕਰਃ 4.1.39.
ਕਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀ नगਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਚਮੁੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਤ੍ਯਾਜਿਤੋਹਂ ਪੁਰੀਂ ਕਾਸ਼ੀਂ ਹਰੋ ਤ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਕਾਸੀ ਨਗਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹਰਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਪਰਾਧੀਨੋਹਮਿਵ ਕਿਂ ਦੇਵਦੇਵਃ ਪਿਨਾਕਵਾਨ੍
ਕੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਐਸਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ਯਾਜ ਚ ਯਥਾ ਸ੍ਥਾਣੁਃ ਕਾਸ਼ੀਂ ਵਿਧ੍ਯੁਪਰੋਧਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਥਾਣੂ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਦੀ ਰੋਕ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਕਾਸੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ,
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਲੇਖੈਃ ਪਰੋਪਕृਤਯੇ ਮੁਨੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੋਭੂਤ੍ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ षਡਾਨਨ
ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ।
ਅਨਾਵृष੍ਟਿਰਭੂਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਕਂਪਿਨੀ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਕ ਸੁੱਕਾ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਗਾਏ।
ਤਯਾ ਤੁ षष੍ਟਿਹਾਯਿਨ੍ਯਾ ਪੀਡਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋऽਖਿਲਾਃ
ਉਸ ਸੱਠ ਸਾਲਾ ਸੁੱਕੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੀੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
ਮਹਾਨਿਮ੍ਨੇषੁ ਕਚ੍ਛੇषੁ ਮੁਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਜਨਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਲੋਕ ਗਹਿਰੀ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਦਲਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾ ਏਵ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨਗਰੇषੁ ਪੁਰੇषੁ ਚ
ਸਭ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।
ਚੌਰਾ ਏਵ ਮਹਾਚੌਰੈਰੁਲ੍ਲੁਠ੍ਯਂਤ ਇਤਸ੍ਤਤਃ 4.1.39.
ਚੋਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਚੋਰ ਹਰ ਥਾਂ ਲੁੱਟ ਮਚਾ ਰਹੇ ਸਨ।