ਯੋਧ੍ਯਾਪਯੇਦੇਕਦੇਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰਂਗਾਨ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ
ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਪੜ੍ਹਾਏ।
ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਿषੇਕਾਦਿ ਯਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧੇਯਂ ਪਾਕਯਜ੍ਞਾਨਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਿਕਾਨ੍ਮਖਾਨ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਘਰ ਦੇ ਯਜ, ਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਵਰਗੇ ਸੋਮ-ਯਜ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ—
ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਾਦ੍ਦਸ਼ਾਚਾਰ੍ਯ ਆਚਾਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਪਿਤਾ
ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਲੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ, ਅਚਾਰਿਆ ਵਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਪਿਉ ਵਲੋਂ—
ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਜ੍ਞਾਨਤੋ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਬਾਹੁਜਾਨਾਂ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾਪਣ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਕਾਮਤਃ 4.1.36.
ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੋਜਾਤੀ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਬੀਜ ਛੱਡ ਦੇਵੇ—
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਨਾਂ ਚ ਵੇਦਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੇਦ-ਯਜ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰਣਮਸਮਿਧ੍ਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਜੇਕਰ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਾਹ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾ ਹੋਵੇ—
ਯਥੇष੍ਟਚੇष੍ਟੋ ਨਭਵੇਦ੍ਗੁਰੋਰ੍ਨਯਨਗੋਚਰੇ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮਨਮੁੱਤਾਬੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਗੁਰੁਨਿਂਦਾਭਵੇਦ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਿਵਾਦਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਚ
ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ—
ਖਰੋ ਗੁਰੋਃ ਪਰੀਵਾਦਾਚ੍ਛ੍ਵਾ ਭਵੇਦ੍ਗੁਰੁਨਿਂਦਕਃ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਧਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਨਾਭਿਵਾਦ੍ਯਾ ਗੁਰੋਃ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾਂਘ੍ਰੀ ਯੁਵਤੀ ਸਤੀ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼੍ਚਂਚਲਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦੋषਃ ਪੁਂਸਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚੰਚਲਤਾ ਮਰਦਾਂ ਵਲੋਂ ਔਗੁਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਮਪ੍ਯਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਯਤਸ੍ਤਾਧਰ੍षਯਂਤ੍ਯਲਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਣਪੜ੍ਹ, ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨ ਮਾਤ੍ਰਾ ਨ ਦੁਹਿਤ੍ਰਾ ਵਾ ਨ ਸ੍ਵਸ੍ਰੈਕਾਂਤਸ਼ੀਲਤਾ
ਮਾਂ, ਧੀ ਜਾਂ ਭੈਣ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਖਨਨ੍ਯਦ੍ਵਦ੍ਭੂਮੇਰ੍ਵਾਰ੍ਯਧਿਗਚ੍ਛਤਿ 4.1.36.
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਸ਼ਯਾਨਮਭ੍ਯੁਦਯਤੇ ਬ੍ਰਧ੍ਨਸ਼੍ਚੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦਾ ਬੀਜ ਉੱਭਰ ਆਵੇ—
ਸੁਤਸ੍ਯ ਸਂਭਵੇ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਸਹੇਤੇ ਪਿਤਰੌ ਚ ਯਤ੍
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮਾਪੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ—
ਅਤਸ੍ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੋਰਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਪਰਮਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਨੇਵਾਮੂਨ੍ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਤ੍ਰੀਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸ ਜਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੀ ਸਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕਂ ਜਨਨੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਂ ਤਥਾ ਪਿਤੁਃ
ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੋਕ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਲਾ ਲੋਕ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ।
ਏਤਦੇਵ ਨृਣਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਇਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਲਕੜਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਧੀਤ੍ਯ ਵੇਦਾਨ੍ਵੇਦੌ ਵਾ ਵੇਦਂ ਵਾਪਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵੇਦ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਪ੍ਲੁਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਣਮृਚ੍ਛਤਿ 4.1.36.
ਕਾਸੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਦਾਚਾਰੋ ਗृਹੇ ਯਦ੍ਵਨ੍ਨ ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਂਤਰੇ
ਘਰ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਹੋਣਾ, ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਦਿ ਪਤ੍ਨੀਵਸ਼ਂਵਦਾ
ਜੇ ਪਤਨੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਆਨੁਕੂਲ੍ਯਂ ਕਲਤ੍ਰਂ ਚੇਤ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੇਨਾਪਿ ਕਿਂ ਤਤਃ
ਜੇ ਪਤਨੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ।
ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਃ ਸੁਖਾਰ੍ਥਾਯ ਭਾਰ੍ਯਾਮੂਲਂ ਚ ਤਤ੍ਸੁਖਮ੍
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁਖ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਖ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।