ਅਤਿਥੀਨਪਿ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਪਂਚਯਜ੍ਞਰਤਾ ਅਪਿ
ਜੋ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਯੁਜੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸਾਧਨਮ੍
ਜੋ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ,
ਅਨਨ੍ਯਸਾਧਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰਨੇਕਧਾ
ਜੋ ਕਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,
ਦਂਡਯਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਵਾਚਂ ਕਾਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦਂਡਿਨਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਦੰਡ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ,
ਸ਼ਿਖੀ ਮੁਂਡੀ ਜਟੀ ਵਾਪਿ ਕੌਪੀਨੀ ਵਾ ਦਿਗਂਬਰਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਮੂੰਡੇ ਹੋਣ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੋਣ, ਕੇਵਲ ਕੌਪੀਨ ਪਹਿਨਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨੰਗੇ ਹੋਣ,
ਤਪਃਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਯੇ ਦਾਨਂ ਵਾ ਦਾਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਾਃ ੧- ਹੇਲਯੈषਾ ਯਥਾ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ
ਜੋ ਤਪ ਕਰਣ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ—ਜੇ ਉਹ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਸ਼ਨਵ੍ਰਤਭृਤੇ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਭ੍ਯਵਹਾਰਿਣੇ 4.1.34.
ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ,
ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਚਰੇਦੇਕੋ ਨਿष੍ਠਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂਵ੍ਰਤਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਦृष੍ਟਾਤ੍ਰ ਵਪੁषਃ ਪਾਤੇ ਦ੍ਵਯੋਸ਼੍ਚ ਸਦृਸ਼ੀ ਗਤਿਃ
ਇੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਯੁਰ੍ਯੇ ਵਿਗਾਹ੍ਯ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਜੋ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੂਰੇषਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭੂਰ੍ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ
ਇਹ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਵਿਗਾਹ੍ਯ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਕਈ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਯੋਰਰ੍ਥਃ ਕੋਵਿਦੈਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਪਿਤਃ
ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਮਣਿਕਰ੍ਣ੍ਯੁਪਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਜਾਯਤੇ ਸਤਃ
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਤੇ ਬੈਠੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ,
ਮਹਾਸੁਖਂ ਯਦੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸਮਾਧੌ ਵਿਸ੍ਮृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਨੰਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਾਤ੍ਪੁਰੋਭਾਗੇ ਦੇਵਨਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇ ਦੇਵ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ,
ਯਾਵਂਤੋ ਭਾਸ੍ਵਤਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਾਸਂਤੇ ਸੈਕਤਾਃ ਕਣਾਃ 4.1.34.
ਜਿੰਨੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ,
ਸਂਤਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤਾਵਂਤਿ ਪਰਿਤੋ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਉਤਨੇ ਹੀ ਤੀਰਥ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ।
ਯਦਨ੍ਵਯੇ ਕੋਪਿ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਯੇਨ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਮਧ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਸਰਿਤ ਆ ਹਰਿਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਮਡਪਾਤ੍
ਦੇਵ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰੀਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਡਪ ਤੱਕ,
ਏਤਦ੍ਰਜਃਕਣਤੁਲਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਪਿ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦਾ ਇੱਕ ਕਣ ਵੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਕਲਾਵਤੀ ਚਿਤ੍ਰਪਟੀਂ ਪਸ਼੍ਯਂਤੀਤ੍ਥਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਕਲਾਵਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੰਗੀਨ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਤੀਰਥ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਯਦਂਬੁਸਤਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਾਦ੍ਦਂਡਨਾਯਕਃ
ਜਦੋਂ ਦੰਡਨਾਇਕ ਪਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਯੋष੍ਟਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮਹਾਦੇਵਃ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ
ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨੇਤ੍ਰਯੋਰਤਿਥੀਕृਤ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਵਾਪੀ ਕਲਾਵਤੀ
ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ,
ਅਂਗਾਨਿ ਵੇਪਥੁਂ ਪ੍ਰਾਪੁਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾ ਭਾਲਸ੍ਥਲੀ ਭृਸ਼ਮ੍ 4.1.34.
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਮੱਥਾ ਬਹੁਤ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਤਂਭ ਗਾਤ੍ਰਲਤਿਕਾ ਮੁਖਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮਾਪ ਚ
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਲਤੀਆਂ ਜੰਮ ਗਈਆਂ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਵਂ ਵਿਸਸ੍ਮਾਰ ਕਾਹਂ ਕ੍ਵਾਹਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਚ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।
ਅਥ ਤਤ੍ਪਰਿਚਾਰਿਣ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਰਮਾਣਾ ਇਤਸ੍ਤਤਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਇधर-ਉਧਰ ਦੌੜਣ ਲੱਗੀਆਂ।