ਕਰੌ ਤਤ੍ਕੌਤੁਕਕਰੌ ਮਨੋ ਮਨਤਿ ਨਾਪਰਮ੍
ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਗਾਨ੍ਯਪਿ
ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਗਾਯਨ੍ਸ੍ਵਪਂਸ੍ਤਿष੍ਠਞ੍ਚ੍ਛਯਾਨੋऽਦਨ੍ਪਿਬਨ੍ਨਪਿ 4.1.32.
ਉਹ ਜਾਂਦਾ, ਆਉਂਦਾ, ਸੁੱਤਾ, ਖੜਾ, ਲੰਘਿਆ, ਖਾਂਦਾ ਜਾਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ—
ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਸੁ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋਪਿ ਕ੍ਵ ਯਾਸੀਤਿ ਵਦਨ੍ਮੁਹੁਃ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਦਾ, 'ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?'
ਸ੍ਪष੍ਟਾਂ ਚੇष੍ਟਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯੇਤਿ ਹਰਿਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਹਰਿਕੇਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਫ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—
ਏਤੇ ਤੁਰਂਗਮਾ ਵਤ੍ਸ ਤਵੈਤੇऽਸ਼੍ਵਕਿਸ਼ੋ ਰਕਾਃ
ਏ ਬੱਚੇ, ਇਹ ਘੋੜੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ।
ਰਤ੍ਨਾਨ੍ਯਾਕਰਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਨਾਨਾਜਾਤੀਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਇਹ ਰਤਨ ਖਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੇ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਅਮਤ੍ਰਾਣਿ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਰੌਪ੍ਯ ਕਾਂਸ੍ਯਮਯਾਨਿ ਚ
ਅਣਗਿਣਤ ਕੀਮਤੀ ਖਜਾਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਵੀ ਹਨ।
ਚਾਮਰਾਣਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਗਂਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਚਮਰੇ ਦੇ ਪੰਖੇ, ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਸਕਲਂਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਸਮਂਤਤਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਚੇष੍ਟਾਸ੍ਤ੍ਯਜ ਦਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਧੂਲਿਧੂਸਰਿਣਾਮਮੂਃ
ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਟੀ-ਧੂੜ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਤਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਚਰਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਯੋਗਂ ਤਤਸ਼੍ਚਰ
ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲਵੇਂ, ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾ।
ਰੁष੍ਟਦृष੍ਟਿਂ ਚ ਜਨਕਂ ਕਦਾਚਿਦਵਲੋਕ੍ਯ ਸਃ 4.1.32.
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ—
ਤਤਸ਼੍ਚਿਂਤਾਮਵਾਪੋਚ੍ਚੈਰ੍ਦਿਗ੍ਭ੍ਰਾਂਤਿਮਪਿ ਚਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕ੍ਵ ਯਾਮਿ ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ਂਭੋ ਮਮ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
'ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ?'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤੁਰੁਤ੍ਸਂਗਵਰ੍ਤਿਨਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਯੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨਿਜਬਂਧੁਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—
ਜਰਯਾ ਪਰਿਭੂਤਾ ਯੇ ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਕਲੀਕृਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾਪਾ ਤਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ—
ਪਦੇ ਪਦੇ ਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਯੇ ਵਿਪਦ੍ਭਿਰਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਪਾਪਰਾਸ਼ਿਭਿਰਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਯੇ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯ ਪਰਾਜਿਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,
ਸਂਸਾਰ ਭਯਭੀਤਾਯ ਯੇ ਯੇ ਬਦ੍ਧਾਃ ਕਰ੍ਮਬਂਧਨੈਃ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਵਿਹੀਨਾ ਯੇ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹਨ,
ਯੇ ਚ ਯੋਗਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ 4.1.32.
ਤੇ ਜੋ ਜੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ,
ਮਧ੍ਯੇ ਬਂਧੁਜਨੇ ਯੇषਾਮਪਮਾਨਂ ਪਦੇ ਪਦੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ,
ਆਨਂਦਕਾਨਨੇ ਯੇषਾਂ ਰੁਚਿਰ੍ਵੈ ਵਸਤਾਂ ਸਤਾਮ੍
ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਦਾ ਬਾਗ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ,
ਭਰ੍ਜ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮਬੀਜਾਨਿ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਹ੍ਨਿਨਾ
ਜਿੱਥੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਹਰਿਕੇਸ਼ੋ ਵਿਚਾਰ੍ਯੇਤਿ ਯਾਤੋ ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਹਰਿਕੇਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।
ਪੁਨਰ੍ਨੋ ਤਨੁਸਂਬਂਧਸ੍ਤਨੁਦ੍ਵੇषਿਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰਕ ਜੋੜ ਪਾ ਸਕੀਏ।
ਅਥ ਕਾਲਾਂਤਰੇ ਸ਼ਂਭੁਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨਂਦਕਾਨਮਮ੍
ਫੇਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੰਭੂ ਆਨੰਦ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਅਮਂਦਾਮੋਦਮਂਦਾਰਂ ਕੋਵਿਦਾਰਪਰਿष੍ਕृਤਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਮੰਦਰ ਤੇ ਅਮੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।