ਬਾਲੋऽਪਿ ਪੂਰ੍ਣਚਂਦ੍ਰਾਭ ਵਦਨੋ ਮਦਨੋਪਮਃ
ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸੋਹਣਾਪਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਸੀ।
ਯਦਾष੍ਟਵਰ੍षਦੇਸ਼ੀਯੋ ਹਰਿਕੇਸ਼ੋऽਭਵਚ੍ਛਿਸ਼ੁਃ
ਜਦੋਂ ਹਰਿਕੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ,
ਪਾਂਸੁਕ੍ਰੀਡਨਸਕ੍ਤੋਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਲ੍ਲਿਂਗਂ ਰਜੋਮਯਮ੍ 4.1.32.
ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਆਕਾਰਯਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿਵਨਾਮ੍ਨਾऽਖਿਲਾਨਿ ਸਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ।
ਧੂਰ੍ਜਟੇ ਖਂਡਪਰਸ਼ੋ ਮृਡਾਨੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ
ਧੂਰਜਟੀ, ਖੰਡਪਰਸ਼ੁ, ਮ੍ਰਿਡਾ, ਈਸ਼, ਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ—
ਸ਼੍ਰੀਕਂਠਨੀਲਕਂਠੇਸ਼ ਸ੍ਮਰਾਰੇ ਪਾਰ੍ਵਤੀਪਤੇ
ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਨੀਲਕੰਠ, ਈਸ਼, ਸਮਰਾਰੀ, ਤੇ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ—
ਅਜਿਨਾਂਬਰਦਿਗ੍ਵਾਸਃ ਸ੍ਵਰ੍ਧੁਨੀ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮੌਲਿਜ
ਚਮੜੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਪੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਸੁਰਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ—
ਸਵਯਸ੍ਕਾਨਿਤਿ ਮੁਹੁਃ ਸਮਾਹ੍ਵਯਤਿ ਲਾਲਯਨ੍
ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਂ-ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦਾ।
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਨ ਪਦ੍ਯਤੇ ਚਾਨ੍ਯਦृਤੇ ਭੂਤੇਸ਼੍ਵਰਾਜਿਰਾਤ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
ਰਸਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਸਨਾ ਹਰਨਾਮਾਕ੍ਸ਼ਰਾਮृਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਕਰੌ ਤਤ੍ਕੌਤੁਕਕਰੌ ਮਨੋ ਮਨਤਿ ਨਾਪਰਮ੍
ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਗਾਨ੍ਯਪਿ
ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਗਾਯਨ੍ਸ੍ਵਪਂਸ੍ਤਿष੍ਠਞ੍ਚ੍ਛਯਾਨੋऽਦਨ੍ਪਿਬਨ੍ਨਪਿ 4.1.32.
ਉਹ ਜਾਂਦਾ, ਆਉਂਦਾ, ਸੁੱਤਾ, ਖੜਾ, ਲੰਘਿਆ, ਖਾਂਦਾ ਜਾਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ—
ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਸੁ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋਪਿ ਕ੍ਵ ਯਾਸੀਤਿ ਵਦਨ੍ਮੁਹੁਃ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਦਾ, 'ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?'
ਸ੍ਪष੍ਟਾਂ ਚੇष੍ਟਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯੇਤਿ ਹਰਿਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਹਰਿਕੇਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਫ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—
ਏਤੇ ਤੁਰਂਗਮਾ ਵਤ੍ਸ ਤਵੈਤੇऽਸ਼੍ਵਕਿਸ਼ੋ ਰਕਾਃ
ਏ ਬੱਚੇ, ਇਹ ਘੋੜੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ।
ਰਤ੍ਨਾਨ੍ਯਾਕਰਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਨਾਨਾਜਾਤੀਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਇਹ ਰਤਨ ਖਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੇ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਅਮਤ੍ਰਾਣਿ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਰੌਪ੍ਯ ਕਾਂਸ੍ਯਮਯਾਨਿ ਚ
ਅਣਗਿਣਤ ਕੀਮਤੀ ਖਜਾਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਵੀ ਹਨ।
ਚਾਮਰਾਣਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਗਂਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਚਮਰੇ ਦੇ ਪੰਖੇ, ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਸਕਲਂਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਸਮਂਤਤਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਚੇष੍ਟਾਸ੍ਤ੍ਯਜ ਦਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਧੂਲਿਧੂਸਰਿਣਾਮਮੂਃ
ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਟੀ-ਧੂੜ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਤਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਚਰਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਯੋਗਂ ਤਤਸ਼੍ਚਰ
ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲਵੇਂ, ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾ।
ਰੁष੍ਟਦृष੍ਟਿਂ ਚ ਜਨਕਂ ਕਦਾਚਿਦਵਲੋਕ੍ਯ ਸਃ 4.1.32.
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ—
ਤਤਸ਼੍ਚਿਂਤਾਮਵਾਪੋਚ੍ਚੈਰ੍ਦਿਗ੍ਭ੍ਰਾਂਤਿਮਪਿ ਚਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕ੍ਵ ਯਾਮਿ ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ਂਭੋ ਮਮ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
'ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ?'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤੁਰੁਤ੍ਸਂਗਵਰ੍ਤਿਨਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਯੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨਿਜਬਂਧੁਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—
ਜਰਯਾ ਪਰਿਭੂਤਾ ਯੇ ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਕਲੀਕृਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾਪਾ ਤਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ—
ਪਦੇ ਪਦੇ ਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਯੇ ਵਿਪਦ੍ਭਿਰਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਪਾਪਰਾਸ਼ਿਭਿਰਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਯੇ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯ ਪਰਾਜਿਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,