ਯੂਯਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹਃ ਕਿਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤ
ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰੋ ਕਿ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਯ ਊਚੁਃ ਯਦਿ ਮਾਨ੍ਯਾ ਵਯਂ ਦੇਵੌ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤਿਕਰੌ ਵਿਭੂ
ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਦਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰੋਚਤੁਸ੍ਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤੀਃ ਪ੍ਰਤਿ
ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ऋਗੁਵਾਚ ਯਦਂਤਃਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਰਿਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਯੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਹਿ ਵਯਂ ਸ ਏਕਃ ਸਰ੍ਵਦृਕ੍ਛਿਵਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਪਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਇਕ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਯਦ੍ਭਾਸਾ ਭਾਸਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ ਏਕਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਃ ਪਰਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਮਾਹੁਰੇਕਂ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਦੁਃਖਤਸ੍ਕਰਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕ, ਅਦਵਿੱਤ, ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੀਰਿਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯੇਤ੍ਥਂ ਤਾਵਤੀਵ ਵਿਮੋਹਿਤੌ
ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਕਥਂ ਪ੍ਰਮਥਨਾਥੋਸੌ ਰਮਮਾਣੋ ਨਿਰਂਤਰਮ੍
ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਥਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਵਿਟਂਕਵੇਸ਼ੋ ਜਟਿਲੋ ਵृषਗੋਵ੍ਯਾਲਭੂषਣਃ 4.1.31.
ਭਿਖਾਰੀ ਵਰਗਾ ਵੇਸ, ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਂਡ, ਗਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ?
ਤਦੁਦੀਰਿਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਣਵਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਸਰੂਪ ਹੈ—
ਪ੍ਰਣਵ ਉਵਾਚ ਕਦਾਚਿਦ੍ਰਮਤੇ ਰੁਦ੍ਰੋ ਲੀਲਾਰੂਪਧਰੋ ਹਰਃ
ਓਂਕਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕਦੇ ਕਦੇ ਰੁਦਰ, ਖੇਡਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸੌ ਹਿ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਂਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਉਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੇਪਿ ਤਦਾ ਮਖਮੂਰ੍ਤੇਰਜਸ੍ਯ ਹਿ
ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯਜਨ ਰੂਪ ਬਾਰੇ—
ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਤ੍ਤਤੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਭਯੋਰਂਤਰੇ ਮਹਤ੍
ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚਾਨਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਂਡਲਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਦਦृਸ਼ੇ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਃ
ਉਸ ਚਾਨਣ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਆਵਯੋਰਂਤਰਂ ਕੋਸੌ ਬਿਭृਯਾਤ੍ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਮ੍
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ?
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚ ਮਹਾਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਜਾਨੇ ਤ੍ਵਾਂ ਚਂਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰਮ੍
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਟਿਕੀ ਵਾਲੇ।'
ਰੋਦਨਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਨਾਮਾਪਿ ਯੋਜਿਤੋਸਿ ਮਯਾ ਪੁਰਾ 4.1.31.
'ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।'
ਅਥੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਦ੍ਮਯੋਨੇਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਵਵਤੀਂ ਗਿਰਮ੍
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ,
ਪ੍ਰਾਹ ਪਂਕਜਜਨ੍ਮਾਸੌ ਸ਼ਾਸ੍ਯਸ੍ਤੇ ਕਾਲਭੈਰਵ
ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।'
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭਰ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਭਰਣਾਦ੍ਭੈਰਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ
'ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਢੋਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਭੈਰਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਆਮਰ੍ਦਯਿष੍ਯਤਿ ਭਵਾਂਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤਃ
'ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤੂੰ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਲਵੇਂਗਾ।'
ਯਤਃ ਪਾਪਾਨਿ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
'ਤੂੰ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਿਗਲ ਲਵੇਂਗਾ।'
ਯਾ ਮੇ ਮੁਕ੍ਤਿਪੁਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਾਭ੍ਯੋਪਿ ਗਰੀਯਸੀ
'ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਕਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।'
ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਪਾਪਕਰ੍ਤਾਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਤ੍ਵਮੇਵ ਹਿ
'ਉਥੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।'
ਏਤਾਨ੍ਵਰਾਨ੍ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਾऽਥ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਕਾਲਭੈਰਵਃ
ਇਹ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਾਲਭੈਰਵ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ—
ਯਦਂਗਮਪਰਾਧ੍ਨੋਤਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਾਸਨਮ੍
'ਜਦ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।'
ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਧਰੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਤਸ੍ਤੁष੍ਟਾਵ ਸ਼ਂਕਰਮ੍ 4.1.31.
ਫਿਰ ਯਜਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ।