ਸ ਸਰ੍ਵਗੋਪਿ ਨੇਕ੍ਸ਼੍ਯੇਤ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਪਿਤਾਮਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਮੇਰੁਸ਼ृਂਗੇ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੀ।
ਸਮਾ ਯਯਾ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮੋਹਿਤੋ ਲੋਕਸਂਭਵਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੂੰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਰਹਂ ਧਾਤਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰੇਕ ਈਸ਼੍ਵਰਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਆਪ-ਜਨਮਿਆ, ਇਕੋ-ਇਕ ਰੱਬ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕੋ ਹਿ ਜਗਤਾਮਹਮੇਕੋ ਨਿਵਰ੍ਤਕਃ
ਜਗਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਧਾਤੁਃ ਕ੍ਰਤੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਾਂਸ਼ਜਃ
ਜਦ ਧਾਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਯਜਨ ਆਇਆ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਿਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤੇ
ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਅਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਹਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਯਜ੍ਞੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ; ਯਜਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ।
ਅਹਮੇਵ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਹਮੇਵ ਪਰਾ ਗਤਿਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਕਸਦ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਰ ਕृਤੌ ਮੋਹਾਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਜਯੈषਿਣੌ 4.1.31.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਭੁਲਾਵੇ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਯੂਯਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹਃ ਕਿਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤ
ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰੋ ਕਿ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਯ ਊਚੁਃ ਯਦਿ ਮਾਨ੍ਯਾ ਵਯਂ ਦੇਵੌ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤਿਕਰੌ ਵਿਭੂ
ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਦਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰੋਚਤੁਸ੍ਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤੀਃ ਪ੍ਰਤਿ
ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ऋਗੁਵਾਚ ਯਦਂਤਃਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਰਿਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਯੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਹਿ ਵਯਂ ਸ ਏਕਃ ਸਰ੍ਵਦृਕ੍ਛਿਵਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਪਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਇਕ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਯਦ੍ਭਾਸਾ ਭਾਸਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ ਏਕਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਃ ਪਰਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਮਾਹੁਰੇਕਂ ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਦੁਃਖਤਸ੍ਕਰਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕ, ਅਦਵਿੱਤ, ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੀਰਿਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯੇਤ੍ਥਂ ਤਾਵਤੀਵ ਵਿਮੋਹਿਤੌ
ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਕਥਂ ਪ੍ਰਮਥਨਾਥੋਸੌ ਰਮਮਾਣੋ ਨਿਰਂਤਰਮ੍
ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਥਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਵਿਟਂਕਵੇਸ਼ੋ ਜਟਿਲੋ ਵृषਗੋਵ੍ਯਾਲਭੂषਣਃ 4.1.31.
ਭਿਖਾਰੀ ਵਰਗਾ ਵੇਸ, ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਂਡ, ਗਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ?
ਤਦੁਦੀਰਿਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਣਵਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਸਰੂਪ ਹੈ—
ਪ੍ਰਣਵ ਉਵਾਚ ਕਦਾਚਿਦ੍ਰਮਤੇ ਰੁਦ੍ਰੋ ਲੀਲਾਰੂਪਧਰੋ ਹਰਃ
ਓਂਕਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕਦੇ ਕਦੇ ਰੁਦਰ, ਖੇਡਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸੌ ਹਿ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਂਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਉਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੇਪਿ ਤਦਾ ਮਖਮੂਰ੍ਤੇਰਜਸ੍ਯ ਹਿ
ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯਜਨ ਰੂਪ ਬਾਰੇ—
ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਤ੍ਤਤੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਭਯੋਰਂਤਰੇ ਮਹਤ੍
ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚਾਨਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਂਡਲਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਦਦृਸ਼ੇ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਃ
ਉਸ ਚਾਨਣ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਆਵਯੋਰਂਤਰਂ ਕੋਸੌ ਬਿਭृਯਾਤ੍ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਮ੍
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ?
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚ ਮਹਾਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਜਾਨੇ ਤ੍ਵਾਂ ਚਂਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰਮ੍
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਟਿਕੀ ਵਾਲੇ।'
ਰੋਦਨਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਨਾਮਾਪਿ ਯੋਜਿਤੋਸਿ ਮਯਾ ਪੁਰਾ 4.1.31.
'ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।'