ਜਾਤੋ ਮृਤੋ ਬਹੁषੁ ਤੀਰ੍ਥਵਰੇषੁ ਰੇ ਤ੍ਵਂ ਜਂਤੋ ਨ ਜਾਤੁ ਤਵ ਸ਼ਾਂਤਿਰਭੂਨ੍ਨਿਮਜ੍ਯ
ਕਈ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂ ਮਰ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਜੀਵ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥ ਸਲਿਲੇ ਪਤਿਤੋਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਾ ਦੇਵਾਦਿਭਾਵਮਯਤੇ ਨ ਤਥਾ ਤੁ ਕਾਸ਼੍ਯਾਮ੍
ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ।
ਨੈषਾ ਪੁਰੀ ਸਂਸृਤਿਰੂਪਪਾਰਾਵਾਰਸ੍ਯ ਪਾਰਂ ਪੁਰਹਾ ਪੁਰਾਰਿਃ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ; ਪੁਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਰੀ, ਇਸ ਦਾ ਪਾਰ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਾਂਤਰਾਣਿ ਮਨੁਜਃ ਪਰਿਤੋऽਵਗਾਹ੍ਯ ਹਿਤ੍ਵਾ ਤਨੁਂ ਕਲੁषਿਤਾਂ ਦਿਵਿ ਦੈਵਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਇਨਸਾਨ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮੈਲਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਾਣਸੀ ਸਮਰਸੀਕਰਣਾਦृਤੇਪਿ ਯੋਗਾਦਯੋਗਿਜਨਤਾਂ ਜਨਤਾਪਹਂਤ੍ਰੀ
ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਰਿਸਰੇ ਤਨੁਮਿष੍ਟਦਾਤ੍ਰੀਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਨਿਲਯਾਮਹਹਾਵਿਸृਜ੍ਯ
ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹ ਚਾਹੀਦਾ ਸਰੀਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਃਕਾਸ਼ਿਵਾਸਿਜਨਤਾ ਨਨੁ ਵਂਚਿਤਾਭੂਦ੍ਭਾਲੇ ਵਿਲੋਚਨਵਤਾਵਨਿਤਾਰ੍ਧਭਾਜਾ
ਹਾਏ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਚਮੁਚ ਠੱਗੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੰਦ ਮੱਥੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧ ਸਰੀਰ ਹੈ।
ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ੍ਫੁਰਦਸੀਮਗੁਣੈਕਭੂਮਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਨੁਭृਤਃਸ਼ਸ਼ਿਭृਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍
ਵਾਰਾਣਸੀ ਹੀ ਅਸੀਮ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਚੰਦ ਧਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਨਂਦਕਾਨਨਮਿਦਂ ਸੁਖਦਂ ਪੁਰੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਰਾਪਿ ਚਕ੍ਰਸਰਸੀ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾऽਥ 4.1.30.
ਇਹ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਇੱਥੇ ਚਕਰ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ, ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵੀ ਹੈ।
ਵਾਰਾਣਸੀਹ ਵਰਣਾਸਿ ਸਰਿਦ੍ਵਰਿष੍ਠਾ ਸਂਭੇਦਖੇਦਜਨਨੀ ਦ੍ਯੁਨਦੀ ਲਸਚ੍ਛ੍ਰੀਃ
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਚ, ਵਰਨਾ ਤੇ ਅਸੀ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਮਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਨਦੀ ਹੈ।
ਕਿਂ ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਤ੍ਵਹਹਗਰ੍ਭਜਮਾਮਨਸ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਤਾਂਤਦੂਤਕृਤਬਂਧਨ ਤਾਡਨਂ ਚ
ਕੀ ਤੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜਨਮ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼, ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਦਰਦ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ?
ਤੀਰ੍ਥਾਂਤਰਾਣਿ ਕਲੁषਾਣਿ ਹਰਤਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਦਦਤ੍ਯਪਿ ਬਹੁ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਨਯਂਤਿ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਪਰਿਸਰੇ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਨੁਂ ਤਨੁਭृਤਸ੍ਤਨੁਮਾਪ੍ਨੁਵਂਤਿ
ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਤੇ, ਜੇਹੜੇ ਜੀਵ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਭਾਵਮਤੁਲਂ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਂ ਯਃ ਪੁਦ੍ਗਲਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਚਾਸ਼ੁਚਿਪੂਯਗਂਧਿ
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਗੰਦਾ ਤੇ ਬਦਬੂਦਾਰ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਾਦਿਦੋषਪਰਿਪੂਰ ਮਨੋ ਹृषੀਕਾਃ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀਮਤੁਲਦਿਵ੍ਯਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਗ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦਿਵਯ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਸ੍ਮਰਹਰਪ੍ਰਿਯਰਾਜਧਾਨੀਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਤੋ ਵ੍ਰਜਸਿ ਮੂਢ ਦਿਗਂਤਰੇषੁ
ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਸ੍ਮਰ ਤੇ ਹਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪਾਸਿਆਂ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਵਿਦ੍ਯਾ ਧਨਾਨਿ ਸਦਨਾਨਿ ਗਜਾਸ਼੍ਵਭृਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰਕ੍ਚਂਦਨਾਨਿ ਵਨਿਤਾਸ਼੍ਚ ਨਿਤਾਂਤ ਰਮ੍ਯਾਃ ।। ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਪ੍ਯਗਮ੍ਯ ਇਹ ਨੋਦ੍ਯਮਭਾਜਿਪੁਂਸਿ ਵਾਰਾਣਸੀਤ੍ਵਸੁਲਭਾ ਸ਼ਲਭਾਦਿਮੁਕ੍ਤਿਃ। ਧਾਤ੍ਰਾ ਧृਤਾਨਿ ਤੁਲਯਾ ਤੁਲਨਾਮਵੈਤੁਂ ਵੈਕੁਂਠਮੁਖ੍ਯਭੁਵਨਾਨਿ ਚ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਚ
ਵਿਦਿਆ, ਧਨ, ਘਰ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਨੌਕਰ, ਮਾਲਾ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ—even ਸਵਰਗ—ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਚ, ਮੋਤ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਤਰ ਨੇ ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਵੈਕੁੰਠ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਜੂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ ਕਾਸੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਕਾਸ਼ੀ ਪੁਰੀਮਧਿਵਸਨ੍ਦ੍ਰਿਨਰੋਨਰੋਪਿਹ੍ਮਾਰੋਪ੍ਯਮਾਣਇਹਮਾਨ੍ਯਹਵੈਕਰੁਦ੍ਰਃ 4.1.30.
ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਚਾਹੇ ਮਰਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਆਪ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਿਰਾਪਾਯਂ ਕਾਯਂ ਜਨਨਮਰਣਕ੍ਲੇਸ਼ਨਿਲਯਂ ਵਿਹਾਯਾਸ੍ਯਾਂ ਕਾਸ਼੍ਯਾਮਹਹਪਰਿਗृਹ੍ਣੀਤ ਨ ਕੁਤਃ
ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਾਸੀ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ?
ਅਹੋ ਲੋਕਃ ਸ਼ੋਕਂ ਕਿਮਿਹ ਸਹਤੇ ਹਂਤਹਤਧੀਰ੍ਵਿਪਦ੍ਭਾਰੈਃ ਸਾਰੈਰ੍ਨਿਯਤਨਿਧਨੈਰ੍ਧ੍ਵਸਿਤ ਧਨੈਃ
ਹਾਏ, ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਮਨ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਪਤੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਮੌਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ਿਵਾਸਿਨਿਜਨੇ ਵਨੇਚਰੇਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਭੁਜ੍ਯਪਿ ਸਮੀਰਭੋਜਨੇ
ਕਾਸੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਪਵੇ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਹੀ ਖਾਣਾ ਪਵੇ।
ਨਾਸ੍ਤੀਹ ਦੁष੍ਕृਤਕृਤਾਂ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਂ ਵਾ ਕਾਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਗਤਿਰਂਤਕृਤਾਂ ਹਿ ਕਾਸ਼੍ਯਾਮ੍
ਕਾਸੀ ਵਿਚ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਾਪੀ ਜਾਂ ਨੇਕ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਮੰਜਿਲ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਲਈ ਅੰਤ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼ਕਾ ਮਸ਼ਕਾ ਬਕਾਃ ਸ਼ੁਕਾਃ ਕਲਵਿਂਕਾਸ਼੍ਚ ਵृਕਾਃ ਸਜਂਬੁਕਾਃ
ਖਰਗੋਸ਼, ਮੱਖੀ, ਬਗਲਾ, ਤੋਤਾ, ਚਿੜੀ, ਭੇੜ ਤੇ ਗਿੱਦੜ—
ਅਰੁਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਫਣੀਂਦ੍ਰਭੂषਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਚਂਦ੍ਰਾਰ੍ਧਧਰਾਧਰਾਗਤਾਃ
ਜੋ ਰੁਦਰਾਖ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ—
ਯਾਵਂਤ ਏਵ ਨਿਵਸਂਤਿ ਚ ਜਂਤਵੋऽਤ੍ਰ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਜਲਸ੍ਥਲਚਰਾ ਝषਜਂਬੁਕਾਦ੍ਯਾਃ
ਕਾਸੀ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਆਦਿ—
ਯੇ ਤੁ ਵਰ੍षੇषਵੋਰੁਦ੍ਰਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੁਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਰੁਦ੍ਰਾ ਦਸ਼ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਵਾਚੀ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗੁਦਕ੍ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਚ ਦਸ ਦਸ ਰੁਦਰ ਹਨ।
ਅਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਅਧਿਭੂਤਲੇ 4.1.30.
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੁਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬੇਅੰਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।
ਦੈਨਂਦਿਨੇऽਥ ਪ੍ਰਲਯੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਕੋਟੌ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਪੁਰੀਂ ਹਰਃ ਸ੍ਵਾਮ੍ 4.1.30.
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹਰਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਕਲਸ਼ਜ ਕਿਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਸਿ ਤਦ੍ਵਦ
ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।