ਧਨਂਜਯੋਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਤृਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ
ਧਨੰਜਯ ਵੀ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।
ਪਂਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਨਾਪ੍ਯ ਤਤਃ ਪਂਚਾਮृਤੇਨ ਵੈ
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ।
ਆਵੇष੍ਟ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਤਃ ਪਟ੍ਟਾਂਬਰੇਣ ਵੈ
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ।
ਨੇਪਾਲਕਂਬਲੇਨਾਥ ਮृਦਾਚਾऽਥ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ
ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੁੱਧ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਪृष੍ਟਹੀਨਜਾਤਿਃ ਸ ਸ਼ੁਚਿष੍ਮਾਨ੍ਸ੍ਥਂਡਿਲੇਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਸੀ ਤੇ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭਾਰਵਾਹਃ ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵੋਚਿਤਾਂ ਭृਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਕੁਝ ਮਜਦੂਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਧृਤ੍ਵਾ ਸਂਭृਤਿਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਭਾਰਵਾਹਂ ਧਨਂਜਯਃ
ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਭਾਰਵਾਹ੍ਯਂਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਂਭृਤਿਮਧ੍ਯਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਭਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਓਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਵਾਸਸ੍ਥਾਨਮਥਾਗਤ੍ਯ ਤਮਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਂਜਯਃ 4.1.30.
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਧਨੰਜਯ—
ਹਾਹੇਤ੍ਯਾਤਾਡ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਚਕ੍ਰਂਦ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉਹ 'ਹਾਏ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਜਾਹ੍ਨਵੀਸ੍ਨਾਨਮਨਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜਹਨਵੀ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ,
ਭਾਰਵਾਡਪ੍ਯਰਣ੍ਯਾਨ੍ਯਾਂ ਤਾਮ੍ਰਸਂਪੁਟਮਧ੍ਯਤਃ।। ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਥੀਨਿ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਾਨਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗृਹਂ ਯਯੌ
ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਤਾਮੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿਚ, ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ; ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਵਣਿਕ੍ਚ ਤਦ੍ਗृਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁष੍ਕਕਂਠੋष੍ਠਤਾਲੁਕਃ
ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਜਦ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਆਸ਼ਯਾ ਕਿਂਚਿਦਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਤ੍ਨੀਂ ਪਰਿਪृष੍ਟਵਾਨ੍
ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵਸੁ ਕ੍ਵ ਤੇ ਗਤੋ ਭਰ੍ਤਾ ਮਾਤੁਰਸ੍ਥੀਨਿਮੇऽਰ੍ਪਯ
"ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਾਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਦੇ।"
ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਲੋਭਵਸ਼ਤਸ੍ਤੇਨ ਨੀਤੋऽਸ੍ਥਿਸਂਪੁਟਃ
ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰਾ ਲੈ ਗਿਆ।
ਅਥਵਾ ਨ ਪ੍ਰਸੂ ਦੋषੋ ਮਂਦਭਾਗ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਤਤ੍ਸੁਤਃ
ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਸੀਬ ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।
ਉਦ੍ਯਮਂ ਕृਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੇਨ੍ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਤਃ
ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾੜੇ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।
ਅਸ੍ਥੀਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਧਨਂ ਦਾਸ੍ਯੇऽਧਿਕਂ ਤਤਃ 4.1.30.
"ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਖਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ।"
ਲਜ੍ਜਾਨਮ੍ਰਸ਼ਿਰਾਃਸੋऽਥ ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਵਿਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਬੈਠੀ।
ਵਨੇਚਰੋऽਥ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਦੈਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਮृਤਵਾਨ੍ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਇਤੋਰਣ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਤਤੋਰਣ੍ਯਾਦਿਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦਾ।
ਵਿਹਾਯ ਮਧ੍ਯੇऽਰਣ੍ਯਾਨਿ ਤਂ ਯਯੌ ਚ ਸ੍ਵਪਕ੍ਕਣਮ੍
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਃ ਸ਼ੁष੍ਕਕਂਠੋष੍ਠੋ ਹਾਹੇਤਿ ਪਰਿਦੇਵਯਨ੍ ੮
ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਗਲਾ ਤੇ ਹੋਠ ਸੁੱਕ ਗਏ, 'ਹਾਏ!' ਕਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਨ੍ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲੋਕਾਤ੍ਕਾਰ੍ਪਟਿਕੋ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਦੀ ਮੰਦ ਕਿਸਮਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਗਾਲ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਮুনি।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਿ ਤਦਸ੍ਥੀਨਿ ਘਟੋਦ੍ਭਵ
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।
ਏਵਂ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਪਿ ਪਾਪੀ ਧਰ੍ਮਾਨੁषਂਗਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੀ, ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਜ੍ਞੈਵ ਕਾਸ਼ੀਵਾਸੇऽਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਵਸਨਾ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਾਣਸੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਤਦਾਰਭ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੇ 4.1.30.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮুনি, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਾਰਾਣਸੀਹ ਕਰੁਣਾਮਯਦਿਵ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਰੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਤਨੁਂ ਤਨੁਭृਤ੍ਸੁਖੇਨ
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਚ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।