ਦਿਨ ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਸ੍ਥਾਯਿ ਯਾ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੌਵਨਮ੍
ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਜਵਾਨੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਸ਼ੀਲਭਂਗੇਨ ਨਾਰੀਣਾਂ ਭਰ੍ਤਾਧਰ੍ਮਪਰੋਪਿ ਹਿ
ਜਦ ਪਤੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਤੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਠਾਗਰ੍ਤੇ ਚ ਨਿਰਯੇ ਸ੍ਵਯਂ ਪਤਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ
ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਪ ਹੀ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿष੍ਠਾਪਾਯਿਨੀ ਚਾਥ ਵਲ੍ਗੁਲੀ ਵृਕ੍ਸ਼ਲਂਬਿਨੀ
ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੰਦ ਪੀਂਦੀ ਹੈ, ਨੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਲਟਕਦੀ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਮਹਾਯਤ੍ਨਾਦਿਦਂ ਸੁਕृਤਭਾਜਨਮ੍
ਇਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਭਰ੍ਤृਸਾਦ੍ਵਿਹਿਤੇਨ ਹਿ
ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਿਪਤ੍ਨ੍ਯਨਸੂਯਾ ਕਿਂ ਭਰ੍ਤृਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਜੋ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਇਹ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵਿਪੁਲਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇਵਾਸਸ੍ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਾਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਤਿਧਰ੍ਮਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ 4.1.30.
ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਧਨਂਜਯੋਪਿ ਚ ਮੁਨੇ ਕੇਨਚਿਚ੍ਛਿਵਯੋਗਿਨਾ
ਹੇ ਮੁਨਿ, ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਤਪਸਵੀ ਨੇ,
ਧਨਂਜਯੋਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਤृਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ
ਧਨੰਜਯ ਵੀ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।
ਪਂਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਨਾਪ੍ਯ ਤਤਃ ਪਂਚਾਮृਤੇਨ ਵੈ
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ।
ਆਵੇष੍ਟ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਤਃ ਪਟ੍ਟਾਂਬਰੇਣ ਵੈ
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ।
ਨੇਪਾਲਕਂਬਲੇਨਾਥ ਮृਦਾਚਾऽਥ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ
ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੁੱਧ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਪृष੍ਟਹੀਨਜਾਤਿਃ ਸ ਸ਼ੁਚਿष੍ਮਾਨ੍ਸ੍ਥਂਡਿਲੇਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਸੀ ਤੇ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭਾਰਵਾਹਃ ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵੋਚਿਤਾਂ ਭृਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਕੁਝ ਮਜਦੂਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਧृਤ੍ਵਾ ਸਂਭृਤਿਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਭਾਰਵਾਹਂ ਧਨਂਜਯਃ
ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਭਾਰਵਾਹ੍ਯਂਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਂਭृਤਿਮਧ੍ਯਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਭਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਓਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਵਾਸਸ੍ਥਾਨਮਥਾਗਤ੍ਯ ਤਮਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਂਜਯਃ 4.1.30.
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਧਨੰਜਯ—
ਹਾਹੇਤ੍ਯਾਤਾਡ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਚਕ੍ਰਂਦ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉਹ 'ਹਾਏ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਜਾਹ੍ਨਵੀਸ੍ਨਾਨਮਨਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜਹਨਵੀ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ,
ਭਾਰਵਾਡਪ੍ਯਰਣ੍ਯਾਨ੍ਯਾਂ ਤਾਮ੍ਰਸਂਪੁਟਮਧ੍ਯਤਃ।। ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਥੀਨਿ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਾਨਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗृਹਂ ਯਯੌ
ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਤਾਮੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿਚ, ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ; ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਵਣਿਕ੍ਚ ਤਦ੍ਗृਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁष੍ਕਕਂਠੋष੍ਠਤਾਲੁਕਃ
ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਜਦ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਆਸ਼ਯਾ ਕਿਂਚਿਦਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਤ੍ਨੀਂ ਪਰਿਪृष੍ਟਵਾਨ੍
ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵਸੁ ਕ੍ਵ ਤੇ ਗਤੋ ਭਰ੍ਤਾ ਮਾਤੁਰਸ੍ਥੀਨਿਮੇऽਰ੍ਪਯ
"ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਾਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਦੇ।"
ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਲੋਭਵਸ਼ਤਸ੍ਤੇਨ ਨੀਤੋऽਸ੍ਥਿਸਂਪੁਟਃ
ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰਾ ਲੈ ਗਿਆ।
ਅਥਵਾ ਨ ਪ੍ਰਸੂ ਦੋषੋ ਮਂਦਭਾਗ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਤਤ੍ਸੁਤਃ
ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਸੀਬ ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।
ਉਦ੍ਯਮਂ ਕृਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੇਨ੍ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਤਃ
ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾੜੇ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।
ਅਸ੍ਥੀਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਧਨਂ ਦਾਸ੍ਯੇऽਧਿਕਂ ਤਤਃ 4.1.30.
"ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਖਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ।"
ਲਜ੍ਜਾਨਮ੍ਰਸ਼ਿਰਾਃਸੋऽਥ ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਵਿਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਬੈਠੀ।