ਸ੍ਵਯਂ ਵ੍ਯਾਪਾਰਯਾਮਾਸ ਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੇਖਰਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।
ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਹਿ ਕਦਾਚਨ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਾਰਿਪਰਮਂ ਕਾਸ਼ੀਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍
ਉਹ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਖਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਸੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਣਿਗ੍ਧਨਂਜਯੋ ਨਾਮ ਮਾਤृਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਧਨੰਜਯਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਪੁਣ੍ਯਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਜਿਤ ਧਨੋ ਧਨਤੋषਿਤਮਾਰ੍ਗਣਃ
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਤੋਖ ਲੱਭਦਾ ਸੀ।
ਸਮੁਨ੍ਨਤੋਪਿ ਸਂਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਨਯਾਨਤਕਂਧਰਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਰੂਪਸਂਪਦੁਦਾਰੋਪਿ ਪਰਦਾਰਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਧਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਸਸਤ੍ਯਾਨृਤਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਿਯੋ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨਿ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਦਾਚਰਣਗੋਪ੍ਯੇष ਸੁਖਯਾਨਚਰਃ ਕृਤੀ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਆਰਾਮ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਚੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਾਲਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ 4.1.30.
ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਊਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਤਯਾ ਚ ਯੌਵਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੇਘਚ੍ਛਾਯਾਤਿਚਂਚਲਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਦਿਨ ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਸ੍ਥਾਯਿ ਯਾ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੌਵਨਮ੍
ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਜਵਾਨੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਸ਼ੀਲਭਂਗੇਨ ਨਾਰੀਣਾਂ ਭਰ੍ਤਾਧਰ੍ਮਪਰੋਪਿ ਹਿ
ਜਦ ਪਤੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਤੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਠਾਗਰ੍ਤੇ ਚ ਨਿਰਯੇ ਸ੍ਵਯਂ ਪਤਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ
ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਪ ਹੀ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿष੍ਠਾਪਾਯਿਨੀ ਚਾਥ ਵਲ੍ਗੁਲੀ ਵृਕ੍ਸ਼ਲਂਬਿਨੀ
ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੰਦ ਪੀਂਦੀ ਹੈ, ਨੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਲਟਕਦੀ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਮਹਾਯਤ੍ਨਾਦਿਦਂ ਸੁਕृਤਭਾਜਨਮ੍
ਇਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਭਰ੍ਤृਸਾਦ੍ਵਿਹਿਤੇਨ ਹਿ
ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਿਪਤ੍ਨ੍ਯਨਸੂਯਾ ਕਿਂ ਭਰ੍ਤृਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਜੋ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਇਹ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵਿਪੁਲਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇਵਾਸਸ੍ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਾਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਤਿਧਰ੍ਮਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ 4.1.30.
ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਧਨਂਜਯੋਪਿ ਚ ਮੁਨੇ ਕੇਨਚਿਚ੍ਛਿਵਯੋਗਿਨਾ
ਹੇ ਮੁਨਿ, ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਤਪਸਵੀ ਨੇ,
ਧਨਂਜਯੋਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਤृਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ
ਧਨੰਜਯ ਵੀ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।
ਪਂਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਨਾਪ੍ਯ ਤਤਃ ਪਂਚਾਮृਤੇਨ ਵੈ
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ।
ਆਵੇष੍ਟ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਤਃ ਪਟ੍ਟਾਂਬਰੇਣ ਵੈ
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ।
ਨੇਪਾਲਕਂਬਲੇਨਾਥ ਮृਦਾਚਾऽਥ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ
ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੁੱਧ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਪृष੍ਟਹੀਨਜਾਤਿਃ ਸ ਸ਼ੁਚਿष੍ਮਾਨ੍ਸ੍ਥਂਡਿਲੇਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਸੀ ਤੇ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭਾਰਵਾਹਃ ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵੋਚਿਤਾਂ ਭृਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਕੁਝ ਮਜਦੂਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਧृਤ੍ਵਾ ਸਂਭृਤਿਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਭਾਰਵਾਹਂ ਧਨਂਜਯਃ
ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਭਾਰਵਾਹ੍ਯਂਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਂਭृਤਿਮਧ੍ਯਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਭਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਓਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਵਾਸਸ੍ਥਾਨਮਥਾਗਤ੍ਯ ਤਮਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਂਜਯਃ 4.1.30.
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਧਨੰਜਯ—
ਹਾਹੇਤ੍ਯਾਤਾਡ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਚਕ੍ਰਂਦ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉਹ 'ਹਾਏ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।