ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਯੋऽਭਿਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈ ਦੈਵਾਦ੍ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਕਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ—
ਆਦੇਹਪਤਨਂ ਯਾਵਦ੍ਯੋਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੱਕ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਨਨ੍ਯਮਾਨਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ—
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿषੇਵੇਤ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣਸੇਵਿਤਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚੇਤ ਸਂਸਾਰਭਯਮੋਚਨਮ੍ 4.1.25.
ਉਸਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਪਸਹ੍ਸ੍ਰਾਣਿ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਂ ਵਰਂਤ੍ਵਿਹ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਂਤਕਾਲੇ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਮਰ੍ਮਸੁ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਰਮਣਕਾਲੇ ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਆਪ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਬਹੁਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—
ਵਿਘ੍ਰੈਰਾਲੋਡ੍ਯਮਾਨੋਪਿ ਯੋऽਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ—
ਮਹਾਪਾਪੌਘਸ਼ਮਨੀਂ ਪੁਣ੍ਯੋਪਚਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨੇਕੀਆਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮੇਧਾਵੀ ਨਾਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨਰਃ
ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ षਡ੍ਭਿਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੈਃ ਕਥਂ ਮਯਾ
ਮੈਂ ਛੇ ਮੂੰਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਅਗਸ੍ਤਿਰੁਵਾਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋਸਿ ਯਦਿ ਸ੍ਕਂਦ ਮਯਿ ਪ੍ਰੀਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਸਕੰਦ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਮਿਦਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕਦਾਰਭ੍ਯ ਭੁਵਸ੍ਤਲੇ
ਇਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਧਰਤੀ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ?
ਕਥਮੇषਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਡ੍ਯਾ ਗੀਯਤੇ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਵਾਰਾਣਸੀਤਿ ਕਾਸ਼ੀਤਿ ਰੁਦ੍ਰਾਵਾਸ ਇਤਿ ਪ੍ਰਭੋ ਆਨਂਦਕਾਨਨਂ ਰਮ੍ਯਮਵਿਮੁਕ੍ਤਮਨਂਤਰਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਹਨ।
ਮਹਾਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨ ਇਤਿ ਚ ਕਥਂ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜ
ਤੇ, ਹੇ ਮੋਰਧਾਰੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਭਾਰੋਯਮਤੁਲਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਯਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੇਨ ਨਿਵੇਦਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ,
ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਕਾਲੇ ਚ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਅਚਂਦ੍ਰਮਨਹੋਰਾਤ੍ਰਮਨਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਭੂਤਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਨਾ ਚੰਦ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ,
ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਾਦਿ ਵਿਹੀਨਂ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮੁਜ੍ਝਿਤਮ੍ 4.1.26.
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਆਵਾਜ਼, ਨਾ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਰਹਿੰਦੀ,
ਇਤ੍ਥਂ ਸਤ੍ਯਂਧਤਮਸਿ ਸੂਚੀਭੇਦ੍ਯੇ ਨਿਰਂਤਰੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਅਪਾਰ ਹਨੇਰੀ ਵਿਚ,
ਅਮਨੋਗੋਚਰੋਵਾਚਾਂ ਵਿषਯਂ ਨ ਕਥਂਚਨ
ਉਹ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਅਹ੍ਰਸ੍ਵਦੀਰ੍ਘਮਲਘੁਗੁਰੁਤ੍ਵਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਛੋਟਾ, ਨਾ ਵੱਡਾ, ਨਾ ਹਲਕਾ, ਨਾ ਭਾਰੀ ਹੈ।
ਅਭਿਧਤ੍ਤੇ ਸ ਚਕਿਤਂ ਯਦਸ੍ਤੀਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੁਨਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ'।
ਅਪ੍ਰਮੇਯਮਨਾਧਾਰਮਵਿਕਾਰਮਨਾਕृਤਿ
ਉਹ ਅਣਮਾਪ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰਾਰਂਭਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯਂ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍
ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਬਿਨਾ ਮੋਹ ਮਾਇਆ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਦੇ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਕਲਸ੍ਯ ਚਰਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਚ੍ਛਾ ਭਵਤ੍ਕਿਲ
ਉਸ ਇੱਕ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਇੱਛਾ ਉਠੀ ਸੀ।