ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਯਤ੍ਤਦੁਤ੍ਸਂਗੇ ਸ੍ਥਿਤੇਨ ਸ੍ਥਿਰਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਦਿਲੋ-ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ,
ਗੁਹ੍ਯਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਮਵਿਮੁਕ੍ਤਮਿਹੇਰਿਤਮ੍
ਸਭ ਰਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕੇ ਨੈਵ ਸਂਲਗ੍ਨਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਮ੍
ਉਹ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਸਂਯਤਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ,
ਨਿਮੇषਮਾਤ੍ਰਮਪਿ ਯੋ ਹ੍ਯਵਿਮੁਕ੍ਤੇऽਤਿਭਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ 4.1.25.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਸਂ ਵਸੇਦ੍ਧੀਰੋ ਲਘ੍ਵਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਮਹੀਨਾ ਭਰ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਰੱਖ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਵਸਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਪਰਾਪਵਾਦਰਹਿਤਃ ਕਿਂਚਿਦ੍ਦਾਨਪਰਾਯਣਃ
ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦਾਤ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਵਸੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—
ਨ ਯੋਗੈਰ੍ਯਾ ਗਤਿਰ੍ਲਭ੍ਯਾ ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਉਹ ਦਰਜਾ ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਯੋऽਭਿਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈ ਦੈਵਾਦ੍ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਕਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ—
ਆਦੇਹਪਤਨਂ ਯਾਵਦ੍ਯੋਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੱਕ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਨਨ੍ਯਮਾਨਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ—
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿषੇਵੇਤ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣਸੇਵਿਤਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚੇਤ ਸਂਸਾਰਭਯਮੋਚਨਮ੍ 4.1.25.
ਉਸਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਪਸਹ੍ਸ੍ਰਾਣਿ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਂ ਵਰਂਤ੍ਵਿਹ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਂਤਕਾਲੇ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਮਰ੍ਮਸੁ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਰਮਣਕਾਲੇ ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਆਪ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਬਹੁਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—
ਵਿਘ੍ਰੈਰਾਲੋਡ੍ਯਮਾਨੋਪਿ ਯੋऽਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ—
ਮਹਾਪਾਪੌਘਸ਼ਮਨੀਂ ਪੁਣ੍ਯੋਪਚਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨੇਕੀਆਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮੇਧਾਵੀ ਨਾਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨਰਃ
ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ षਡ੍ਭਿਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੈਃ ਕਥਂ ਮਯਾ
ਮੈਂ ਛੇ ਮੂੰਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਅਗਸ੍ਤਿਰੁਵਾਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋਸਿ ਯਦਿ ਸ੍ਕਂਦ ਮਯਿ ਪ੍ਰੀਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਸਕੰਦ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਮਿਦਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕਦਾਰਭ੍ਯ ਭੁਵਸ੍ਤਲੇ
ਇਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਧਰਤੀ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ?
ਕਥਮੇषਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਡ੍ਯਾ ਗੀਯਤੇ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਵਾਰਾਣਸੀਤਿ ਕਾਸ਼ੀਤਿ ਰੁਦ੍ਰਾਵਾਸ ਇਤਿ ਪ੍ਰਭੋ ਆਨਂਦਕਾਨਨਂ ਰਮ੍ਯਮਵਿਮੁਕ੍ਤਮਨਂਤਰਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਅਤੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਹਨ।
ਮਹਾਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨ ਇਤਿ ਚ ਕਥਂ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜ
ਤੇ, ਹੇ ਮੋਰਧਾਰੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਭਾਰੋਯਮਤੁਲਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਯਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੇਨ ਨਿਵੇਦਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ,