ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਪਿਯੇ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਵਸਂਤਿ ਨਿਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਕृਤਾਵਾਸਃ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਮਹੋਚ੍ਚਯਃ
ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਤਵ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਯਤ੍ਕੁਂਡਮਗਸ੍ਤੀਸ਼੍ਵਰਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਉਥੇ ਤੇਰਾ ਜੋ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਸਤੀਆਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪਿਤॄਨ੍ਪਿਂਡੈਃ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਿਧਾਨਤਃ
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਪष੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਂਭੋਦ੍ਭਵਸ੍ਯ ਚ 4.1.25.
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹਿਆ।
ਜਯ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਨਿਮੀਲ੍ਯ ਵਦਨ੍ਨਪਿ
ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮਿਟ ਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ, 'ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਰ ਦੀ ਜੈ ਹੋ!'
ਸ੍ਕਂਦੇ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਧ੍ਯਾਨੇ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਨੋਮੁਖੇ
ਉਸਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ-ਧਾਰਨਾ ਸਕੰਦੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਲਈ।
ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਹਿਮਾ ਹਿਮਸ਼ੈਲਭੁਵੇ ਮੁਦਾ
ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
ਤ੍ਵਯਾ ਯਥਾ ਸਮਾਕਰ੍ਣਿ ਤਦੁਤ੍ਸਂਗਨਿਵਾਸਿਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ, ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯਾਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਮ ਮਾਤੁਃ ਪੁਰਃ ਪੁਰਾ
ਉਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ,
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਯਤ੍ਤਦੁਤ੍ਸਂਗੇ ਸ੍ਥਿਤੇਨ ਸ੍ਥਿਰਚੇਤਸਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਦਿਲੋ-ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ,
ਗੁਹ੍ਯਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਮਵਿਮੁਕ੍ਤਮਿਹੇਰਿਤਮ੍
ਸਭ ਰਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕੇ ਨੈਵ ਸਂਲਗ੍ਨਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਮ੍
ਉਹ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਸਂਯਤਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ,
ਨਿਮੇषਮਾਤ੍ਰਮਪਿ ਯੋ ਹ੍ਯਵਿਮੁਕ੍ਤੇऽਤਿਭਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ 4.1.25.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਸਂ ਵਸੇਦ੍ਧੀਰੋ ਲਘ੍ਵਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਮਹੀਨਾ ਭਰ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਰੱਖ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਵਸਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਪਰਾਪਵਾਦਰਹਿਤਃ ਕਿਂਚਿਦ੍ਦਾਨਪਰਾਯਣਃ
ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦਾਤ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਵਸੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—
ਨ ਯੋਗੈਰ੍ਯਾ ਗਤਿਰ੍ਲਭ੍ਯਾ ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਉਹ ਦਰਜਾ ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਯੋऽਭਿਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈ ਦੈਵਾਦ੍ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਕਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ—
ਆਦੇਹਪਤਨਂ ਯਾਵਦ੍ਯੋਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੱਕ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਨਨ੍ਯਮਾਨਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ—
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿषੇਵੇਤ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣਸੇਵਿਤਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚੇਤ ਸਂਸਾਰਭਯਮੋਚਨਮ੍ 4.1.25.
ਉਸਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਪਸਹ੍ਸ੍ਰਾਣਿ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਂ ਵਰਂਤ੍ਵਿਹ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਂਤਕਾਲੇ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਮਰ੍ਮਸੁ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਰਮਣਕਾਲੇ ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਆਪ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਬਹੁਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—
ਵਿਘ੍ਰੈਰਾਲੋਡ੍ਯਮਾਨੋਪਿ ਯੋऽਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੁਂਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ—