ਕ੍ਵ ਦ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਹਰੇਰ੍ਨਾਮ ਸ੍ਫੁਲਿਂਗਸਦृਸ਼ਂ ਜ੍ਵਲੇਤ 4.1.21.
ਹਰੀ ਦਾ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ—
ਗੋਵਿਂਦ ਪਰਮਾਨਂਦਂ ਮੁਕੁਂਦਂ ਮਧੁਸੂਦਨਮ
ਗੋਵਿੰਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੁਕੁੰਦ, ਮਧੂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ—
ਨ ਨਮਾਮਿ ਨ ਚ ਸ੍ਤੌਮਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮੀਹ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਨਾ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—
ਜਲੇ ਸ੍ਥਲੇ ਚ ਪਾਤਾਲੇਪ੍ਯਨਿਲੇ ਚਾਨਲੇऽਚਲੇ
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ—
ਤृਣੇਸ੍ਤ੍ਰੈਣੇ ਚ ਪਾषਾਣੇ ਤਰੁਗੁਲ੍ਮਲਤਾਸੁ ਚ
ਘਾਹ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਣ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ, ਰੁੱਖਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਹृਦਯਾਵਾਸਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਵਮੇਵ ਹਿ
ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਗਵਾਹ ਹੈਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਰਰਾਮਾਸੌ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਦਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਮਯਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤਵਹृਤ੍ਸ੍ਥੋ ਮਨੋਰਥਃ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਭਵਂਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵृष੍ਟੇਰਨ੍ਨਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਅੰਨ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਅੰਨ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਾਦੇਃ ਸਮਂਤਤਃ
ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹਰ ਪਾਸੇ—
ਮੇਢੀਭੂਤਸ੍ਤੁ ਵੈ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਾਯੁਪਾਸ਼ੈਰ੍ਨਿਯਂਤ੍ਰਿਤਾਨ੍ 4.1.21.
ਇਹ ਸਭ ਵਾਯੂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਆਰਾਧ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਂ ਪੁਰਾਪਦਮਿਦਂ ਮਯਾ
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਕੇਚਿਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਂ ਯਾਵਤ੍ਕੇਚਿਨ੍ਮਨ੍ਵਂਤਰਂ ਧ੍ਰੁਵ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਮਨਵੰਤਰ ਤੱਕ, ਹੇ ਧ੍ਰੂਵ।
ਮਨੁਨਾਪਿ ਨ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪਿ ਕਿਮਨ੍ਯੈਰ੍ਮਾਨਵੈਰ੍ਧ੍ਰੁਵ
ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਜੋ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਹੇ ਧ੍ਰੂਵ।
ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਵਰਾਨ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਸ੍ਤਵੇਨਾਨੇਨ ਤੋषਿਤਃ
ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਦਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਵਰਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪਠਿष੍ਯਤਿ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵਧੀਆ ਸਤੁਤੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇਗਾ—
ਨ ਤਸ੍ਯ ਸਦਨਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤੁਤਿਰਿਯਂ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਇਹ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਜਨਨੀ ਮਹਾਸਂਪਤ੍ਤਿਦਾਯਿਨੀ ੮੮ !। ਯਸ੍ਯਾऽਸ੍ਤਿਪਰਮਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਮਯਿ ਨਿਰ੍ਮਲਚੇਤਸਃ
ਇਹ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨੇਨ ਯਤ੍ਫਲਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ 4.1.21.
ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਸਂਤਿ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਾਣਿ ਚ
ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤੁਤੀ-ਪਾਠ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪੀਮਾਂ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਮੁਦਾ
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲਵੇ—
ਅਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਤ੍ਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਰ੍ਧਨੋ ਧਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਨਾ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ,
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਪ੍ਯਾਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਜਪ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ,
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਧ੍ਰੁਵਾਵਧੇਹਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਿਤਂ ਤਵ ਮਹਾਮਤੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਧ੍ਰੁਵ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ।
ਅਹਂ ਜਿਗਮਿषੁਸ੍ਤ੍ਵਾਸਂ ਪੁਰੀਂ ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਵਿਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਜਂਤੂਨਾਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਜੀਵ ਦੁੱਖੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਆਪ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੋਪਦ੍ਰਵਦਾਯਿਨਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ,
ਇਦਂ ਰਮ੍ਯਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਬੀਜਂ ਦੁਃਖਮਹਾਤਰੋਃ 4.1.21.
‘ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ’—ਇਹੀ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ।